{"id":25757,"date":"2026-11-02T16:56:01","date_gmt":"2026-11-02T15:56:01","guid":{"rendered":"https:\/\/caissa-eenhoorn.nl\/wordpress\/?p=25757"},"modified":"2026-11-02T17:01:12","modified_gmt":"2026-11-02T16:01:12","slug":"schaken-en-kunst-of-schaken-is-kunst","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/caissa-eenhoorn.nl\/wordpress\/?p=25757","title":{"rendered":"Schaken en kunst of schaken is kunst?"},"content":{"rendered":"\n

Tot de mooie vormen van samenleven horen schaken en kunst. Grootmeesters en amateurs kunnen prachtige partijen spelen, terwijl veel creatieve medemensen hun idee\u00ebn en inspiraties uiten in fraaie schilderijen, beelden en liedjes. Schaken en kunst hebben overeenkomsten en gaan samen in Copernicus Scholengemeenschap, waar op de laatste zaterdag van oktober bij de artistieke tekeningen en bijzondere filmposters \u2013 hangend op het studieplein \u2013 liefst zes schaakwedstrijden worden gespeeld. Met een passende finale. Abel Romkes rondt het duel Ca\u00efssa-Eenhoorn \u2013 Kennemer Combinatie 2 (6\u00bd-3\u00bd) af op spectaculaire wijze, die als kunststukje niet misstaat.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Schaken is kunst. Het snoertje van livebord 10 heeft in de loop van de middag zichzelf in een boog getransformeerd die de witte koning van bord 9 gevangen neemt. Nog geen minuut later wordt Ca\u00efssa-Eenhoorns negendebordspeler Mason Brouwer \u2013 met zwart \u2013 gefeliciteerd.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n\n\n\n\n

Een andere overeenkomst is Tjerk Zijlstra. In de week na de tweede KNSB-zaterdag stond een interview met de oud-Zaandammer in het Noordhollands Dagblad. Hij \u2018schildert over schaak en schaakt als een schilder\u2019, zoals in de bovenkop te lezen is. Tjerk is lid geweest van Het Witte Paard en had op 5 april 1977 een bondspartij in Het Kontaktcentrum in Hoorn, de toenmalige thuishaven van Ca\u00efssa. Als speler van het derde team hield hij Cees de Boorder, routinier van NHSB-tweedeklasser Ca\u00efssa 2, op remise.<\/p>\n\n\n\n

De WK-tweekamp van 1972, tussen Boris Spassky en Bobby Fischer, inspireerde hem aan om schaakstellingen op een bijzondere manier te schilderen. De huidige Amersfoorter exposeerde een maand geleden in Het Weefhuis in Zaandijk, maar toen schrijver dezes informatie zocht over zijn schaakschilderijen bleek de expositie te zijn afgelopen. Een geslaagd alternatief was de aanschaf van zijn boeken \u2018Schaakkuriosa in kleur\u2019 (2008), Bezieling in het schaken\u2019 (2020) en \u2018Schaken in vogelvlucht\u2019 (2023).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

De verhalen in Tim Krabb\u00e9s boeken \u2018Schaakkuriosa\u2019 en \u2018Nieuwe schaakkuriosa\u2019 brachten bij Tjerk Zijlstra beelden naar boven die hij omzette in schilderijen. Later leverde de samenwerking tussen de oud-schaker en verhalenschrijver Ronald Staal \u2013 ze inspireerden elkaar \u2013 prachtig magisch realisme op, met schaken in de hoofdrol. De schakende schilder of schilderende schaker, die in 2023 voor de toen 150-jarige Koninklijke Nederlandse Schaakbond de tentoonstelling \u2018Schaakkunst en de kunst van het schaken\u2019 samenstelde, kijkt op een bijzondere manier naar stellingen. Zwevende schaakborden, bijzondere landschappen met daarin mooi ingepast een schaakbord, vogels en vlinders boven en bij de stellingen, zijn stijl is herkenbaar, attractief en trekt de aandacht.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Schaakbord ingepast in het landschap.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Vogel en...<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
...vlinder boven een stelling.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dat laatste geldt tevens voor diagrammen. Kan schaken zelf kunst zijn? Mijn dagelijkse rondrit door het verleden en heden van de schaakhistorie leert van wel. In het archief van oud-NHSB-bestuurslid Jan Rot (in februari 2024 overleden) dat ik heb mogen overnemen, zitten flink wat kranteknipsels en een daarvan is de schaakrubriek van Paul Bierenbroodspot in het Noordhollands Dagblad van 22 april 1989. Het tweede diagram komt uit de partij Peter van den Brink \u2013 Oscar Lemmers, uit de vierde ronde van het NK voor de A-jeugd. Wit (destijds NHSB-kampioen en  talent van Purmerend, nu onze huidige clubgenoot) offert een loper, een paard en zijn dame voor een mataanval. De eerste gift is 49. Lxa5 en bij correct spel zal de matzet als 58e<\/sup> zet worden uitgevoerd. Die ziet de zwartspeler na 54. Dxf1 aankomen en hij staakt daarop zijn verzet.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
De stelling in het Noordhollands Dagblad van 22 april 1989.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na ruim 37 jaar zit de partij nog haarscherp in het hoofd van Peter. Hij valt deze zaterdagmiddag op het vlaggeschip in voor Nick Manshanden en vier dagen eerder heb ik hem aangeschoten op de clubavond met drie woorden. ,,Loperoffer, paardoffer, dame-offer.\u2019\u2019 ,,NK jeugd 1989, Oscar Lemmers\u2019\u2019, is binnen een seconde zijn reactie. Hij geeft aan dat op een bepaald moment de mogelijke offerreeks in de stelling zit, maar toch. Na 39. ... Ka6 zijn er ruwe contouren te zien, zoals meesterwerken met het schetsen van idee\u00ebn beginnen. Met vijftien \u2018penseelstreken\u2019 transformeert hij, toen als 16-jarige, een spectaculaire partij in kunst.<\/p>\n\n\n\n

Niet alleen schilderen over schaken is kunst, ook schrijven over schaken. Dat hebben vooral Hein Donner en Hans Ree aangetoond. Zou \u2018onze\u2019 Arne Moll daar niet bij horen? Arne zit zo\u2019n veertig jaar aan het schaakbord en heeft veel meegemaakt. Me dunkt, daar moet een opvolger van \u2018Als schrijver moet je veel lijden\u2019 en \u2018In den eersten stoot pat\u2019 \u2013 graag in hetzelfde (pocket)formaat \u2013 in zitten. Hij heeft zijn figuurlijke pen voor de website van Ca\u00efssa-Eenhoorn al enkele malen in de inkt gedoopt en zijn boek \u2018The Center Game\u2019 is uitnodigend door de theorie van het openingsspel en de algemene tekst.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

De speler die in 1998 Garri Kasparov op remise heeft gehouden (jazeker!), levert zes jaar later dezelfde prestatie tegen... Daan Zult. Als tweedebordspeler van de Amsterdamse landelijke tweedeklasser Alteveer treft hij zijn huidige teamgenoot in de achtste ronde. De thuisploeg verliest met 2-6 van titelkandidaat HSV De Eenhoorn dat zijn punt achterstand op koploper Bloemendaalse SV niet kan wegwerken. Daar zit een verhaal aan vast. Het achttal uit Bloemendaal heeft van Nieuwendam verloren, maar de nederlaag wordt door de bond ongedaan gemaakt. Nieuwendam had een ongerechtigde schaker opgesteld en door de reglementaire uitslag (4-4) houdt Bloemendaalse SV zijn koppositie vast. Maar het zit De Eenhoorn niet tegen. Vianen\/DVP, gehandhaafd in 1B, trekt zich als eersteklasser terug en de Hoornse topploeg mag als beste nummer 2 van de vier tweede klassen de opengevallen plaats innemen.<\/p>\n\n\n\n

Het bedenken van clubnamen mag misschien eveneens kunst worden genoemd. Het makkelijkst is de vereniging naar de vestigingsplaats vernoemen of de eerste letter van stad of dorp in een afkorting (BSG, Bussums Schaakgenootschap) te gebruiken. D4, Gard\u00e9, KTV, PION (afkorting), Shah Mata, SMB, SOPSWEPS, De Stukkenjagers en Torenhoog verraden meer denkwerk en in vroeger jaren geldt dat voor namen als AEV, Degona, MEMO, De Schalmloper, \u2019t Schouwtje, De Variant, VVV en De Wolstad.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

MEMO staat voor Max Euwe Morphy, waar Ca\u00efssa\u2019s oud-clubkampioen Peter Holscher in de hoogste klasse van Nederland heeft gespeeld. De naam doet me denken aan de herfst- en winteravonden dat mijn vrouw (Margreet) en ik (Co) met vrienden regelmatig klaverjasten. Omdat ik \u2013 naar het scheen \u2013 het beste kon rekenen, werd ik gepromoveerd tot notulist van dienst. Op speciale notatieformulieren moesten alle punten (162 voor beide partijen samen) worden opgeschreven; niet de 16 als verkorte variant. Bovenaan moest je de naam van het team invullen en als wij samenspeelden, stond er steevast COMA. En zo af en toe lagen we, na een dramatisch rondje, inderdaad buiten westen.<\/p>\n\n\n\n

Schaken en kunst. Clubgenoot en barman Ger Roos verrast me voor aanvang van de zes wedstrijden met een Italiaans boek, \u2018Arte e gioco\u2019, \u2018Kunst en spel\u2019. Daarin veel foto\u2019s van middeleeuwse schilderijen met sportende en spelende mensen en het schaken ontbreekt niet. Op de oudste afbeelding staat overigens Nefertari, de lievelingsvrouw van farao Ramses II, centraal. Zij leefde van circa 1295 tot 1250 voor Christus en is aan zet op een schaakbord, maar speelt senet, de Egyptische voorloper van het schaken. Dat spel werd in die tijd als  bevrijdend voor de geest gezien. En is dat ruim drieduizend jaar later, net als kunst, nog steeds zo?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Nefertari aan zet.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Bij Ca\u00efssa-Eenhoorn \u2013 Kennemer Combinatie 2 staat al snel een uitslag op het wedstrijdformulier. Arne Moll en Hicham Boulahfa hebben na amper een half uur het punt gedeeld. Voor de thuisploeg een goede start. Hicham is een van de zeven KC\u2019ers met meesterklasse-ervaring, al zit daar bij de kersverse aanwinst Dinh Minh An een verhaal aan vast. In het eerste weekeinde van april hield hij in de slotronde van het Tapijtgigant\/Open Alkmaars  Kampioenschap verrassend grootmeester Liam Vrolijk op remise en eindigde met Li Riemersma en Rick Lahaye op de gedeelde eerste plaats. De Vietnamese FIDE-meester zette zijn stuntwerk voort in de eerste ronde van de KNSB-competitie en dacht zijn meesterklassedebuut te vieren met een sensationele overwinning op Eelke de Boer (Groninger Combinatie). De naam van Dinh Minh kwam echter nog niet voor in de bondsadministratie en zijn zege werd omgezet in een reglementaire nederlaag.<\/p>\n\n\n\n

Tegen Martijn Monteban maakt hij zijn debuut in het tweede team van de Haarlemse topclub. De in Belgi\u00eb studerende schaker is met een rating van 2346 de sterkste van Kennemer Combinatie 2 en treft met wit een zeer ervaren opponent. Martijn wordt warm noch koud van vier hogere cijfertjes en gaat van begin tot einde gelijkop met Dinh Minh. Zwart dringt na vijftien zetten op de damevleugel enigszins aan, maar aan beide kanten zijn de stellingen solide en het evenwicht wordt met remise bevestigd.<\/p>\n\n\n\n