Van de Franse filosoof Ren\u00e9 Descartes is de uitspraak \u2018Ik denk, dus ik besta\u2019 bekend. Hij schreef het in 1637 in zijn boek \u2018Discours de la m\u00e9thode\u2019. Schakers bestaan dus, maar bestaan sommige schakers langer dan andere?<\/p>\n
<\/p>\n
Het denken van de schaker wordt beschreven in \u2018Het denken van den schaker\u2019, het proefschrift van psycholoog Adriaan de Groot (Santpoort, 1914 \u2013 Schiermonnikoog, 2006) die daarop in 1946 cum laude is gepromoveerd. Het grappige is dat De Groot stelt dat schakers eigenlijk niet denken. Ze zien en ze weten veel. Op het bord staat een hoeveelheid stukken en de schaker kijkt meteen naar hoe hij die stelling moet behandelen. Het gaat vooral om herkenning.<\/p>\n
Van Ton van Dijk kreeg ik zijn partij tegen Erwin Brouwer, op dinsdag 18 april j.l. gespeeld tijdens de 31e<\/sup> ronde van de clubcompetitie. Het leverde Ton zijn tiende zege van dit seizoen op en Erwin zijn tiende nederlaag. Misschien ligt de basis van het resultaat bij de achtste zet van zwart (Erwin) die daar 57 minuten over heeft nagedacht. Ze spelen Engels, waarbij al snel het witte koningspaard wordt opgejaagd. Dat komt terecht op b5 en met 7. \u2026 a6 (de zesde pionzet; zeven stukken staan nog op de beginvelden) krijgt het nog steeds geen rust.<\/p>\n Maar Ton speelt zijn dame naar a4 en dan begint voor hem het lange wachten op het antwoord. Wit dreigt een achtergebleven pion op d6 met een dubbelschaak te slaan.<\/p>\n Het gaat natuurlijk niet om de achtste zet, maar meer om wat er daarna kan gebeuren. De zwartspeler kan met een paard op c6 de diagonaal tussen zijn koning en de witte dame blokkeren, hoewel die blokkade een tijdelijk karakter heeft. Het doorschuiven van een witte pion naar d5 ligt in dat geval voor de hand. De zwartspeler kan ook de koning direct uit het aankomende schaak halen, maar op f8 blokkeert de monarch zijn toren op h8 en op f7 staat de vorst voor al zijn stukken en dat is ook niet ideaal. Een derde mogelijkheid is om het vervelende witte koningspaard te slaan, hetgeen kwaliteitsverlies betekent.<\/p>\n Toch blijft het intrigerend: waarom denkt een schaker 57 minuten na over \u00e9\u00e9n zet? In grootmeesterpartijen is zo\u2019n investering in tijd geen zeldzaamheid en vroeger kwam het regelmatig voor. Er zijn schakers die juist in hun element zijn als ze sneller kunnen spelen, ongeacht hoe de stelling eruitziet. Erwin is een behendige snel- en rapidschaker. Niet zelden zie je dat een speler met een behoorlijke tijdsvoorsprong mee gaat vluggeren met zijn opponent. Niet zelden met fatale gevolgen.<\/p>\n Daarnaast is het zo dat in dat bijna-uur wat \u2018dode\u2019 minuten zitten. Plotseling word je geconfronteerd met een dreiging of een complexe stelling. De ene speler duikt diep voorovergebogen over het bord, de andere speler staat op en maakt een rondje langs de andere borden in de speelzaal om zijn geest te ontspannen of te verfrissen. En misschien wel om de tegenstander te intimideren. Zo van: leuke zet, maar ik ben er niet onder de indruk van. Terwijl de klok doortikt, wil je misschien wel koffie, frisdrank of een biertje halen en is het aan de bar iets drukker geworden. Of je maakt een praatje met een clubgenoot. Kortom: je kunt meer doen in die 57 minuten dan alleen naar de 64 velden kijken.<\/p>\n Hoe is de partij afgelopen? Erwin geeft de kwaliteit om zijn stelling te verbeteren en er zitten enkele trucjes in de stelling om het wit (die zijn ontwikkeling nog moet afronden) aardig lastig te kunnen maken. De zwartspeler heeft lang bestaan, maar uiteindelijk werkt de tijd in het voordeel van Ton.