Een van de mooiste bijnamen voor een sportwedstrijd is de ‘Koers van de Vallende Bladeren’ en dan hebben we het over de Ronde van Lombardije, een wielerklassieker. De Nederlandse taal is in de loop der jaren verrijkt met veel schaakwoorden en -termen en zou het erg zijn, als de schaaksport er eentje van een andere sport leent?

Na een mooie nazomerse start in Schagen wordt er op deze zaterdag geschaakt onder de vallende bladeren, de tweede KNSB-ronde. Het is de achttiende keer dat ons vlaggeschip half oktober een thuiswedstrijd speelt en slechts vier gingen er verloren. HWP voegt daar een vijfde aan toe: 3½-6½.

Voor de aardigheid heeft schrijver dezes een overzicht gemaakt van alle Hoornse wedstrijden in die tweede KNSB-ronde en wat blijkt: vanaf de entree op landelijk niveau is het topteam behoorlijk succesvol geweest. Van de 27 duels leverden er zestien een overwinning op en twee eindigden in een gelijkspel.
3C: 19 oktober 1996: GZ/De Eenhoorn – Almere 5-3
2B: 18 oktober 1997: Het Witte Paard – GZ/De Eenhoorn 3½-4½
2B: 10 oktober 1998: Oegstgeest’80 – HSV De Eenhoorn 3½-4½
2B: 9 oktober 1999: HSV De Eenhoorn – Weenink 4-4
2B: 28 oktober 2000: HSV De Eenhoorn – Hardenberg 6-2
2B: 3 november 2001: Fischer Z – HSV De Eenhoorn 5½-2½
2A: 2 november 2002: HSV De Eenhoorn – Databalk/SG Amersfoort 2½-5½
2B: 1 november 2003: HSV De Eenhoorn – ZSC-Saende 4-4
1A: 9 oktober 2004: HSV De Eenhoorn – Bloemendaalse SV 5½-4½
1A: 15 oktober 2005: VAS – HSV De Eenhoorn 7½-2½
2A: 14 oktober 2006: BSG – NSI/De Eenhoorn 4½-3½
2B: 6 oktober 2007: NSI/De Eenhoorn – Homburg/Apeldoorn 3 6-2
1A: 1 november 2008: NSI/De Eenhoorn – VAS 7-3
1A: 31 oktober 2009: AAS – HSV De Eenhoorn 4½-5½
1A: 9 oktober 2010: HSV De Eenhoorn – Ricoh/Purmerend 4-6
1A: 29 oktober 2011: HSV De Eenhoorn – Ricoh/Purmerend 4½-5½
2A: 6 oktober 2012: Caïssa-Eenhoorn – MSV 5-3
2B: 2 november 2013: Caïssa-Eenhoorn – HSG 5-3
1A: 1 november 2014: Caïssa-Eenhoorn – Zukertort Amstelveen 4½-5½
1A: 10 oktober 2015: ASV – Caïssa-Eenhoorn 4-6
2A: 8 oktober 2016: HSG – Caïssa-Eenhoorn 1-7
2B: 7 oktober 2017: Caïssa-Eenhoorn – Philidor 5½-2½
1A: 6 oktober 2018: Caïssa-Eenhoorn – Purmerend 8-2
1A: 2 november 2019: Paul Keres – Caïssa-Eenhoorn 7½-2½
1A: 9 oktober 2021: Caïssa-Eenhoorn – Groninger Combinatie 2 5½-4½
1A: 8 oktober 2022: Caïssa – Caïssa-Eenhoorn 5½-4½
1B: 7 oktober 2023: Caïssa-Eenhoorn – Krimpen aan den IJssel 6½-3½

Maar vallende bladeren zijn meer dan de aankondiging van de laatste maanden van het jaar. Vincent van Gogh heeft ze geschilderd in 1888, Willeke Alberti zong er over in 1964. Je kunt op internet vele tienduizenden afbeeldingen en video’s van vallende bladeren zien; die bij de inleiding van dit verslag is een eigen productie. ‘Vallende bladeren’ is een boek van Adeline Yen Mah – over een Chinese familie – en een tragikomedie van de Finse regisseur Aki Kaurismäki, al noemde hij de film ‘Kuolleet lehdet’. Tuindeskundigen hebben tips over wat je moet doen met vallende bladeren en met echt herfstweer kun je thuis bij de kachel ‘Vallende bladeren’-thee drinken. En een paar dagen geleden stootte schrijver dezes het eerste jubileumboek van schaakclub Aartswoud van de boekenplank. Omdat in de rug de lijm min of meer is uitgewerkt, had je toen ook vallende bladeren.

Goed, we hebben het weer over schaken. Caïssa-Eenhoorn en HWP zijn twee van de tien ploegen die kans maken op het kampioenschap. De resultaten van de eerste twee ronden zijn dusdanig bijzonder dat er geen touw meer aan vast te knopen is. Iedereen kan van iedereen winnen en iedereen kan van iedereen verliezen, zo lijkt het.

De Haarlemse vereniging is overigens als Het Witte Paard opgericht, op 17 februari 1938. Acht maanden later, om precies te zijn op 15 oktober 1939, zag Het Witte Paard uit Koog aan de Zaan het levenslicht. Na de Tweede Wereldoorlog werd de NHSB-competitie fors uitgebreid. Zo steeg het aantal tientallen van 66 in het najaar van 1939 naar 111 in september 1946. Met name veel clubs uit de noordelijke helft van Noord-Holland zochten aansluiting (ook Caïssa; de Westfriesche Schaakbond was opgeheven), net als de Zaanse vereniging die daarvoor in de schaakkring De Groote Ban speelde. Uit de notulen van de jaarvergadering van Het Witte Paard op 10 augustus 1948. ,,Een ingekomen stuk betreffende de naamsverandering van onze club. Voorzitter zegt dat wij de naam van onze club moeten behouden. Bron wil ook geen naamsverandering, daar wij langer lid van de bond zijn dan de club uit Haarlem. Uit de verdere discussie blijkt dat wij de bond een schrijven zullen zenden.’’

Hierna werd besloten dat Het Witte Paard Het Witte Paard bleef en de Haarlemse vereniging als HWP verder ging. Inmiddels, zou je zeggen, kan de club terugkeren naar zijn oude naam. Afgelopen zomer is er een fusie geweest tussen Het Witte Paard en ZSC-Saende: ’t Saense Paard. Het Zaanse Het Witte Paard bestaat niet meer.

Maar zal HWP Het Witte Paard worden? Vermoedelijk niet. Het leuke met afkortingen is dat je er een eigen betekenis aan kunt geven. Vader Paul (overleden in 2009) en zoon Adrie Pancras zijn bekende namen in de Haarlemse schaakwereld en toen de HWP-spelers ooit eens allebei wonnen, reageerde iemand ad rem: Hier Wint Pancras. Later was er echter minder succes en na een dubbele nederlaag zei een andere grappenmaker: Hier Won Pancras.

HWP moet dus blijven. In de eerste KNSB-ronde scoorde een Hoornse Winnende Ploeg opvallend vaak, in de tweede een Haarlemse Winnende Ploeg.

In een volle theaterzaal, met menig supporter van de Hoornse vereniging aanwezig, opent Peter Doggers de score. FIDE-meester Richard Duijn nam in de laatste twee wedstrijden van HWP tegen Caïssa-Eenhoorn plaats tegenover Arlette van Weersel, maar de Alkmaarse heeft onze club verruild voor die in haar woonplaats: De Waagtoren. Ze scoorde anderhalf uit twee en aan Peter de taak om die prestatie te evenaren. Met de remise begint hij goed en evenaart hij in ieder geval Arlette die in het voorjaar van 2022 een halfje pakte. Het wordt een korte partij, waarin Peter met een vroege dameruil op d1 de rokademogelijkheden van wit verijdelt. Na vijftien zetten hebben beide spelers de toren, Richard een paard en zwart een loper. De routinier uit Weesp probeert met zijn zware stukken binnen te vallen, maar zijn opponent kan zetherhaling afdwingen.

 

Voor Robin Duson is Chenwu Zhu geen onbekende. In datzelfde voorjaar van 2022 stond ook de wedstrijd HWP 2 – Caïssa-Eenhoorn 2 op het programma en bemanden beiden het tweede bord. De Hoornse speelster zegevierde, net als de naast haar zittende kopman Ardjan Langedijk en invaller Bert Spil. Het Haarlemse achttal won overigens wel, met 5-3. Weer met zwart hoopt Robin op herhaling te gaan, maar het voormalige Hoofddorp-talent geeft geen krimp. Van begin tot einde zit er evenwicht in de partij. Wit dwingt via dameruil op f6 een dubbelpion af, maar de Caïssa-Eenhoornse heeft het initiatief en is vooral op de damevleugel actief. Ze probeert met haar torens via de c-lijn toe te slaan. Na torenruil krijgt ook Chenwu een dubbelpion (op de b-lijn). De stelling biedt geen aanknopingspunten op meer dan een halfje en op de 29^e zet kan de uitslag op het wedstrijdformulier.

 

De Hoornse teamleider Tom Balla doet een beroep op twee invallers en Mark van Ojik schrijft van het duo het eerste resultaat bij: remise tegen Collin Boelhouwer. HWP heeft de eerste wedstrijd met opvallende grote cijfers verloren van een outsider (3½-6½ tegen Groninger Combinatie 2) en lijkt extra gemotiveerd naar De Kreek te zijn gereisd. De ervaren HWP’er bouwt een oerdegelijke stelling op die wit nauwelijks kans geeft om een goed plan te bedenken. Mark heeft in zijn laatste vijf invalbeurten 4½ punt veroverd en controleert belangrijke velden op de damevleugel, als zijn opponent probeert daar enige druk uit te oefenen. Hij kan die wegwerken, maar meer dan remise zit er niet in.

 

In de onderlinge wedstrijden tussen de Hoornse en Haarlemse eersteklasser is Bart Gijswijt een puntenpakker. Voor de vierde keer in vijf partijen verslaat hij een routinier van Caïssa-Eenhoorn en ditmaal delft Martijn Monteban het onderspit. Een tegenvaller voor de thuisploeg, want in de laatste negen duels scoorde Martijn acht keer: zevenmaal winst, twee remises. De HWP’er, met wit, zoekt al snel zijn heil op de damevleugel en na beider rokades staat de zwartspeler enigszins gedrongen. Vrijwel alle stukken hebben beperkte mogelijkheden, in tegenstelling tot de actievere opstelling van zijn opponent. Met de blokkadezet 21. Td6 nemen de problemen toe. De Hoornse c5-pion hangt en zal ook sneuvelen. Bart heeft al het zware materiaal op de open d-lijn geposteerd, klaar voor de beslissende aanval. Die leidt naar een vrijpion die niet meer af te stoppen is.

 

Een paar minuten later gaat ook Nick Manshanden onderuit. Hij treft het niet met Babak Tondivar tegenover zich, die een behoorlijke staat van dienst heeft opgebouwd in de wedstrijden tegen Caïssa-Eenhoorn. Zes namens Philidor 1947 (Leeuwarden), eenmaal voor Laurierboom-Gambiet en VAS (beiden Amsterdam) en zaterdag alweer de vierde voor HWP. Zijn score: 2-7-2, waarbij het middelste getal de remises inhoudt. In een partij met tegengestelde rokades speelt Nick actief en kijkt in het eerste deel tegen een iets betere stelling aan. Het lijkt dat het zwarte offensief op de damevleugel niet van de grond is gekomen, terwijl de Hoogkarspeler op de andere flank nog bepaalde aspiraties mag koesteren. Hij krijgt een vrijpion op f7, maar verzuimt een torenruil op e2 direct af te ronden. Dat gebeurt enkele zetten later en levert zijn opponent een extra pion op. In een toreneindspel profiteert Babak van zijn sterke pionnenstructuur op de damevleugel en zijn vrijpion op de h-lijn. Hij kan aan twee kanten op de promotiemogelijkheid spelen. Nick onderschat het nadeel van zijn pionnenminderheid op de a-, b- en c-lijn en neemt met zijn koning daar te veel afstand af. Al snel blijkt dat zwart zijn h-pion kan geven ten faveure van zijn c-pion die niet tegen te houden is.

 

Misha Dorokhin is Caïssa-Eenhoorns puntenpakker (hij heeft Bart Gijswijt diens enige nederlaag bezorgd) en hij toont dat aan tegen Christopher Brookes. Na zo’n twintig zetten lijkt de stelling in evenwicht en wil wit de loper van g7 ruilen. Dat gebeurt op e5 en ineens ziet de verdediging van de HWP’er er kwetsbaar uit. Na 22. Dh6 moet hij verhinderen dat Misha’s paard naar g5 kan springen. Dat lukt, maar de passiviteit van de toren op a8 en de loper op c8 (beider beginvelden) baart eveneens zorgen. Soepel verovert de witspeler op de damevleugel twee pionnen en kunnen een toren en een paard van Christopher onmogelijk zijn vrijpionnen op a6 en d5 allebei tegenhouden.

 

Bij de stand van 2½-3½ is het verlies van Daan Zult voor de thuisploeg een tegenvaller. Hij moet buigen voor Rik van Rootselaar die begin augustus op het open Nederlands kampioenschap als derde was geëindigd, achter Arthur de Winter (eerste) en Thomas Beerdsen. Hun partij levert na 15. … hxg5 een fraaie stelling op om te fotograferen. De hele g-lijn is bezet, in een symmetrische vormgeving: de koningen op de eerste en achtste rij, lopers op de tweede en zevende en daartussen vier pionnen. Hetzelfde materiaal tegenover elkaar en vanaf de buitenkant gezien van hoog naar laag: een architectonisch kunststukje. Alle pionnen blijven tot de 25^e zet op het bord, maar als wit de stelling openbreekt, ontstaan er problemen. Op de damevleugel wordt veel geruild en aan het einde daarvan kijkt de Hillegommer naar vrijpionnen op a5 en c4. De c-pion sneuvelt. Rik laat zijn laatste stukken – toren en loper, die naar het promotieveld kijkt – prima samenwerken en dan is voor Daan de partij niet meer te redden.

Mason Brouwer moet na zijn prima optreden tegen internationaal meester Manuel Bosboom ervaren dat het op dit niveau niet meevalt om een serie te maken. In zijn eerste jaar als basisspeler van Caïssa-Eenhoorn had hij in de laatste drie wedstrijden remises geboekt en met de zege in Schagen erbij bleef hij vier duels op rij ongeslagen. Abel Romkes had vorig seizoen een reeks van vijf, Martijn Monteban van zeven en Misha Dorokhin van acht. Tim Mazajchik roept de jonge Hoornaar een halt toe. Hij heeft zijn f3-paard teruggespeeld naar h2 om op de koningsvleugel een aanval in te zetten en die dreiging onderschat zwart. Mason verliest zijn pion op f7 en kan na vereenvoudiging van de stelling niet opboksen tegen het pionnenfront in het centrum. Beide spelers hebben dan een toren en een paard, maar de verbonden vrijpionnen zijn het grootste gevaar. De zwarte koning kan ze opruimen, al is het Caïssa-Eenhoorn-talent wel zijn lichte stuk kwijtgeraakt. Na torenruil werkt Tim soepel toe naar het veiligstellen van de winst: 2½-5½ en HWP draait weer mee in de bovenste regionen van de eerste klasse A.

 

Kopman Henk-Jan Visser stuit op internationaal meester Jaap de Jager, na grootmeester Erik van den Doel opnieuw een zware kluif. De twee doen lange tijd niet voor elkaar onder. Ze hebben, als het nodige materiaal van het bord is, een geïsoleerde b-pion. Die van Henk-Jan wordt geruild tegen de witte c-pion, waardoor Jaap over een isolani – mag ook vrijpion heten – op b2 beschikt. Na een periode van manoeuvreren heeft wit die niet kunnen behouden, al krijgt hij er de Hoornse pion voor terug: 44. Dxd5. De Caïssa-Eenhoorn-routinier antwoordt echter met … Dxf2+, in een dame-met-toren-eindspel. De HWP’er moet vechten voor remise, maar na torenruil blijkt dat Henk-Jans plusje (de f-pion) moeilijk te verzilveren is. Wit moet zijn dame op het bord houden en het opschuiven van de f-pion betekent dat hij meer kans krijgt op een veelheid aan schaakjes. Na 75 zetten is er geen vooruitgang geboekt en wordt de vierde remise van de wedstrijd genoteerd.

 

Schaken is vaak strijd en dat laten Jeroen Edeling en Jan-Willem van Prooijen zien. Als invaller vaart Jeroen af en toe mee op het vlaggeschip; zijn laatste aanmonstering was op 1 februari 2020. In een spectaculaire partij, met een kwaliteitsoffer, versloeg hij toen Christofoor Baljon (Groninger Combinatie 2). Jeroen staat overigens in het alltime-klassement van ons sterkste KNSB-team op de tiende plaats. Tegen HWP speelt hij voor de tachtigste keer mee in de hoofdmacht. Enige opwinding is er snel, als zwart een loper op b4 slaat en Jeroen nog even wacht met het nemen van een paard op a4 om het materiële evenwicht te herstellen. Het noopt om wat langer bij het bord te blijven staan om de stelling goed te doorgronden. Na een interessante fase hebben beiden rond de dertigste zet een toren-met-paard-eindspel bereikt en lijkt de witte e5-pion wellicht een sleutelrol te kunnen spelen. Zijn opponent heeft een dubbelpion op de f-lijn en de h-pion. Door paardruil wordt e5 een vrijpion, al kan Jan-Willem tegengas geven met nu drie verbonden pionnen. In een manoeuvreerfase spelen de twee uitstekend en na wat optellen en aftrekken staat er nog één pion op het bord: een witte op f3. Kan die de eindstreep halen? Jeroen komt redelijk ver, maar de pion blijft steken op de zesde rij. Na zo’n vijfeneenhalf uur krijgt de partij wel een geweldig slot. De Caïssa-Eenhoorn-speler rondt af met 86. Kf6 en wat zien we nu: het pat van de vallende bladeren.