Was Copernicus een schaakliefhebber? Die vraag komt op bij het bondszaterdagdebuut van Caïssa-Eenhoorn in de Hoornse scholengemeenschap Copernicus. Drie wedstrijden worden gespeeld in het drama-lokaal, waar het vlaggeschip met de 6-4 zege op Caïssa de tweede plaats in 1A overneemt van de Amsterdammers en het tweede en derde team het onderspit delven tegen kampioenskandidaat Amsterdam Berserkers (2-6) en middenmoter Volendam (3½-4½).

Het uitwijken naar een nieuwe speelzaal heeft te maken met de stijgende prijzen voor de zaalhuur en in het horecagedeelte van de vorige locatie die een forse aanslag op de clubkas betekenden. In dat opzicht is het jammer dat overheden en het bedrijfsleven niet het belang van het verenigingsleven beseffen. Ze lopen in een cirkel, waarbij vooral naar het maken van (forse) winst wordt gekeken en onvoldoende naar wat goed is voor de samenleving. Daarin investeren kan veel positiefs opleveren.

De zaterdagverhuizing van Meetketting naar Nieuwe Steen heeft als een van de consequenties dat het materiaal naar de nieuwe plek moet worden gebracht; en weer terug naar de kast in De Kreek. De liveborden voor de eerste tientallen van de thuisploeg en Caïssa, de overige borden voor de tweede- en vijfdeklassewedstrijden, allemaal extra werk. Het is even zoeken naar de juiste tafelopstelling in het klaslokaal. Van andere plekken in de scholengemeenschap worden stoelen gehaald, zodat alle 52 schakers en arbiter Malith Akalanka een zitplaats hebben. En er zijn extra handen nodig voor de catering. Uiteindelijk blijkt de groep vrijwilligers groot genoeg om van een succesvolle zaterdag te spreken.

Lopend naar de ingang van de Copernicus SG zie je links een groot buitenschaakbord op de grond liggen. En dat brengt je weer bij de vraag: was Copernicus een schaakliefhebber? Hij werd als Mikołaj Kopernik op 19 februari 1473 geboren in Torún en overleed op 24 mei 1543 in Frombork, twee steden die in het huidige Polen liggen. Hij had belangstelling voor wiskunde en was in dat opzicht een voorganger van Max Euwe en veel schakers die niet wereldkampioen zijn geworden.

Zes jaar voor de geboorte van Mikołaj Kopernik was Heidelberg de plaats, waar het eerste officiële toernooi in de schaakgeschiedenis werd gehouden. Er zou in 1477 ook een wedstrijd zijn geweest in Neurenberg. De schaaksport in Europa was in opmars, maar door de vele oorlogen verliep die met horten en stoten. Het einde van de vijftiende eeuw was de periode, waarin verschillende spelregels veranderden. Zo hadden de dame en loper beperkte mogelijkheden, mede waardoor een schaakpartij traag verliep. De loper bewoog slechts een paar velden en kreeg veel meer ruimte door voortaan de hele diagonaal te bestrijken. Ook de dame ging erop vooruit: van één veld naar haar huidige bewegingsvrijheid.

Er werden in die tijd schaakboeken gedrukt, vaak in het Latijn. Zoals veel geleerden liet de Poolse student zijn naam veranderen in het Latijn: Nicolaus Copernicus. Onder die naam heeft Polen verschillende universiteiten en scholen. Op de Nicolaus Copernicus-universiteit in Torún is gedurende een aantal jaren een rapidschaaktoernooi gehouden, het Roman Marian Bugalski-herdenkingstoernooi. Vernoemd naar een professor en schaakliefhebber die daar heeft gewerkt.

Op internet heb ik slecht één onderwerp over een schakende Copernicus gevonden. In de film ‘Back to the future 3’ speelt Marty McFly (een rol van Michael J. Fox) een partij tegen Copernicus. Maar die Copernicus is een hond en het lijkt er dan ook op dat de middeleeuwse geleerde wellicht over het schaken heeft gelezen, maar de schaaksport niet heeft beoefend. En dat doen we in de Hoornse scholengemeenschap wel. Tijd om naar de tien partijen van Caïssa-Eenhoorn – Caïssa te gaan.

De Amsterdamse bijna-naamgenoot was door het winnen van de inhaalwedstrijd in januari tegen het uit de meesterklasse gedegradeerde De Waagtoren (8-2) naar de tweede plaats geklommen. Bij het ingaan van de zesde rondde leidt HWP het veld, op één punt gevolgd door Caïssa en op twee door Caïssa-Eenhoorn. Winst in Copernicus is voor beide ploegen nodig om in het spoor van de Haarlemmers te blijven.

Abel Romkes is aan een prima seizoen bezig en onderstreept dat met zijn zege op Alje Hovenga, die anderhalve week eerder op het Tata Steel-toernooi van Abels teamgenoot Nick Manshanden had verloren. Al heel snel wordt het een spektakelstuk. De Hoornse tiendebordspeler verovert een centrumpion en kiest met zijn dame na het zwarte antwoord voor een riskante torenwinst op a8. Zijn opponent laat het koningspaard echter naar een verkeerd veld springen (14. … Pd6 in plaats van het correcte … Pf6) en dat stelt Abel in staat om, na een loperoffer, ook de andere toren te slaan. De Caïssa-routinier wordt met een actieve dame en de paarden nog wel even lastig, zijn materiële achterstand is te groot om Abel te verontrusten. Caïssa-Eenhoorns oud-clubkampioen kan snel met een mataanval dreigen en na anderhalf uur staat de thuisploeg op voorsprong.

Arne Moll neemt plaats tegenover Cor Croese. Cor had als speler van Nieuwendam veel succes in het pre-fusietijdperk van onze vereniging: 2½ uit drie. Bij de vorige ontmoeting tussen Caïssa en Caïssa-Eenhoorn, op 8 oktober 2022 in Amsterdam, viel er echter een nul: tegen Peter van den Brink. Arne (zwart) kijkt deze  zaterdagmiddag niet op een dubbelpion meer of minder en hoeft zich na dameruil geen zorgen te maken om de positie van zijn ongerokeerde koning die lange tijd bescherming vindt op veld d6. De situatie op de overige borden is ondertussen dusdanig dat een wedstrijdzege in aantocht lijkt en in een gelijkwaardige stelling houdt onze clubgenoot de remise keurig onder controle.

 

Na een geweldige competitiestart – winst tegen internationaal meester Manuel Bosboom – is het voor Mason Brouwer hard werken geworden om resultaten te boeken. Hij treft na een serie van een half uit vier de zeer ervaren FIDE-meester Michaël Wunnink die de jonge zwartspeler vanuit de opening onder druk zet. Het is vooral tegenhouden en hij krijgt nauwelijks gelegenheid om de passieve torens op g8 en h8 in het spel te betrekken. Dat lijkt te lukken met 27. … Tc8, maar als de torenruil wordt beantwoord met 28. … Pxc8, zet de Caïssa-routinier aan voor de beslissende aanval. Met 37. Dxh8 (de Hoornse toren is niet van zijn plaats geweest) wint wit zwaar materiaal en kan niet veel later de matzet spelen. Alleen met een score van drie uit drie in de komende maanden zal Mason op vijftig procent uitkomen. Een mooie uitdaging.

 

Daan Zult is een speler die niet vaak remiseert, maar het halfje tegen Robert Kikkert is het vierde in de huidige competitie en staat gelijk aan het totaal van de vorige drie bondsseizoenen. Nog eentje erbij en het record van 2003-2004 is bereikt. Ook toen was er een remise in de wedstrijd tegen Caïssa.

Zwart heeft na zijn korte rokade een gefianchetteerde opstelling, als Daan aanvallende aspiraties toont op de damevleugel. Die stagneren na 16. … f5; zijn opponent geeft tegengas. Met veel pionnen op het bord kunnen beide spelers weinig vooruitgang boeken. Het zware materiaal blijft over alsmede lopers van ongelijke kleur. Het lichte stuk van Robbert heeft zichzelf opgesloten op b4, maar wit gebruikt twee stukken om de a5- en c5-pion te blokkeren en zijn opponent hoeft daarom niet voor een offensief elders te vrezen. Na 38 zetten komen de twee remise overeen.

 

Bij de stand van 2-2 zet Martijn Monteban Caïssa-Eenhoorn op voorsprong en die zal de thuisploeg niet uit handen geven. Hij speelt tegen Arno Bezemer die dit seizoen invaller is bij Caïssa. Hij heeft wel in alle vorige wedstrijden meegedaan en met 2230 staat de op een na hoogste Amsterdamse rating in de Hoornse scholengemeenschap achter zijn naam. Het is voor de gastvrouwen even opletten geblazen, als een bestelling wordt opgeschreven. Want de Arne van Caïssa-Eenhoorn en de Arno van Caïssa zijn snel door elkaar te halen.

Dat doet Martijn niet met zijn zetten. Hij neemt het initiatief en het opjagen van de zwarte dame naar een veld op de achtergrond levert op de achttiende zet bezit van de open c-lijn op. De aanval komt echter via het centrum. Wit offert tijdens een fraaie actie een licht stuk en na een stevige afruil is er vrij spel voor de toren op c2 en de dame. Twee lichte stukken van Arne en zijn dame kunnen het naderend onheil niet afwenden. De Amsterdammer geeft een paard terug om zijn dame te activeren, de stelling blijft verloren.

Henk-Jan Visser handhaaft zijn ongeslagen status in deze competitie en dat is in zes partijen goed voor een TPR van 2496. Hij neemt het op tegen Zhengke Zhou die ruim drie jaar geleden bij een rapidtoernooi van de schaakvereniging Oisterwijk nog als huisschaker op de deelnemerslijst stond. Via het derde team van Caïssa is hij basisspeler van het hoofdstedelijke vlaggeschip geworden en begint met een score van 3½ uit vier aan zijn strijd tegen Henk-Jan.

Op een vol bord (zestien pionnen) hoopt zwart in de partij met tegengestelde rokades om na de lange variant van de Caïssa-Eenhoorn-routinier door te kunnen drukken op de koningsvleugel. Henk-Jan versterkt eerst zijn posities op de andere flank. Als wit met 24. h5 in het offensief gaat, verslikt hij zich in het Amsterdamse antwoord: … Pxg4. Hij brengt zijn paard op g5 in veiligheid, maar staat een vork op dame en toren toe. Met alle zware stukken op de g- en h-lijn en wat later op de tweede en derde rij neemt Zhengke het initiatief over en brengt zijn opponent in de problemen. Op een cruciaal moment verzuimt hij om zijn dame rugdekking te geven en dat betekent na 41. Lxe5+ verlies van het belangrijkste stuk.

 

Voor het begin van de wedstrijd bepraten Mason Brouwer en Robin Duson de nieuwe speelzaal. De zon laat zich af en toe zien en al snel gaat een gesprekje met schrijver dezes over een NHSB-veteranenkampioenschap in het Hoornse verpleeghuis Lindendael, waar nieuwe zonneschermen automatisch reageren op de stralen. Als die te voorschijn komen, zakken de schermen en als er schaduw is, gaan ze omhoog. Op een zwaar bewolkte woensdagmiddag met veel wind gingen de zonneschermen een keer om de haverklap omlaag en omhoog, de nodige geluidsoverlast veroorzakend.

Denkend aan Copernicus die een astronoom was, werpt Mason een oog naar buiten en constateert dat de eventuele zonnestralen in de speelzaal geen problemen geven. Ze zullen naar een andere richting schijnen. Hij krijgt gelijk, maar in de loop van de middag laat de zon zich niet meer zien en frappant is dat dat ook op de borden van Mason en Robin gebeurt.

Met vier uit vijf begint Bonno Pel aan zijn zesde partij tegen de Hoornse ploeg. Hij verslaat aan het tweede bord Robin Duson en is de succesvolste Caïssa-speler in de onderlinge wedstrijden. Voor de speelster van Caïssa-Eenhoorn geldt hetzelfde als voor Mason Brouwer: een prima begin, daarna stokt het ritme. Een sterke eindsprint zal een dubbel effect geven: goed voor de Hoornse, goed voor de ploeg.

Lange tijd is er weinig aan de hand. Robin staat een tikkeltje in de plus, maar een paar keer zijn er zetten die net iets beter zijn dan de gespeelde. Een mooi Amsterdams kwaliteitsoffer op c2 leidt de ommekeer in. Het sleutelveld e4 zal in handen komen van een loper die enerzijds dreigt de gepende witte dame te veroveren en anderzijds de vorstin en de toren op h1 kan vorken. Het beste antwoord is 24. Th4 om de kwaliteit terug te geven, het wordt Pe2. De strijd om het materiaalvoordeel te behouden pakt verkeerd uit. Robin verliest een stuk en mist de laatste kans op tegenspel (33. Db4), waarna Bonno de spanning in de wedstrijd terugbrengt: 4-3.

 

Acht grootmeesters (in alfabetische volgorde Aleksandr Berelowitsch, Ruud Janssen, Andreij Orlov, Dimitri Reinderman, Jan Timman, Sergej Tiviakov, Dennis de Vreugt en Jan Werle) gingen Hans Ree voor als toppers die in de speelzaal van onze vereniging een bondspartij hadden. De Amsterdamse GM-titelhouder heeft vaker tegen ons vlaggeschip gespeeld, maar altijd in een thuiswedstrijd. Als Caïssa-kopman etaleert de 80-jarige oud-Nederlands kampioen veel strijdlust tegen Misja Dorokhin. Na vier uur vechtschaak om een half bordpunt veilig te stellen valt in een overigens verloren positie zijn vlag.

Op de negende zet van wit is er een aparte stelling te zien. Met op een na alle stukken op de achtste rij heeft Misha 8. … Ld6 gespeeld en zijn opponent kan pionverlies niet verhinderen. Na een vlotte dameruil vlakt het zwarte voordeel af en opnieuw zien we iets bijzonders. Het komt het zelden voor dat de beide monarchen als enigen op de open f-lijn staan. Er zijn dan slechts negentien zetten uitgevoerd en de koningsvleugel wordt nauwelijks bewoond. Als Misha zijn ontwikkeling heeft voltooid en de meeste lichte stukken zijn geruild, staat zijn opponent een zware klus te wachten. Wit heeft een pionnenminderheid op de a- en b-lijn en hij moet de vrijpion op g7 in de gaten houden. De eerstebordspeler van Caïssa-Eenhoorn op zijn beurt richt zich eerst op het vooruitsturen van zijn b-pion om daarna zijn g-pion in stelling te brengen. Met alleen een witveldige loper als steun voor de koning kan Hans onmogelijk op twee – verre – fronten de verdediging in stand houden, terwijl Misha de vrijpion met de hulp van zijn zwartveldige loper op g3 kan posteren. Zetdwang doet de rest.

Bij een stand van 5-3 is Caïssa-Eenhoorn dicht bij de wedstrijdwinst. Invaller Alexander Geerts gaat lange tijd gelijkop met Enrico Vroombout. De witte pionnenopstelling e5-f4 zorgt ervoor dat Alexanders paard op h5 enigszins buitenspel staat; het enige vrije veld is g7. Na een paard-loperruil houdt de Caïssa-speler het loperpaar over en dat neemt een sterke positie in op de diagonalen naar h7 en h8. Langzamerhand wordt de tijd rijp voor een aanval op de koningsvleugel. Zwart probeert die in te dammen door torenruil, maar Enrico dicht de eerste rij met 33. Lb1. Een kwaliteitsoffer verlicht de druk evenmin. De witte stukken werken prima samen om de zwakke plekken onder vuur te nemen. Misschien had een zet als 43. … Ta1 de Amsterdammer in verlegenheid kunnen brengen, na het gespeelde … Lxe3 heeft hij snel een mat-in-zoveel tot zijn beschikking.

Bij Nick Manshanden is na een moeizaam begin het zelfvertrouwen terug. Een goede partij in de eerste wedstrijd werd afgerond met een blunder en in de aanvankelijk ook goede tweede partij miste hij op een cruciaal moment de sterkste zet, maar na een rustzaterdag en twee remises kroont hij zich met zijn eerste zege van deze competitie tot matchwinner. Een kleine week eerder had de Hoogkarspeler ook zijn 2-tienkampengroep op Tata Steel gewonnen en het lijkt erop dat hij ‘back in town’ is.

Tegen Rogier van Arkel – die in het vorige duel Misha Dorokhin op remise hield – speelt zwart aanvallend. In een spectaculaire en spannende fase rond de twintigste zet houdt Nick in eerste instantie het hoofd koel en heeft hij een stuk geofferd om van zijn forse pionnenmeerderheid en de vrijpion op a3 te profiteren. De zwartspeler is echter te enthousiast over de promotiekansen en na 22. … a2 zijn de rollen omgedraaid. Drie witte stukken belagen de Hoornse koning, terwijl de toren op a8 nog steeds op het beginveld staat. Vrouwe Fortuna steekt de helpende hand toe, als Rogier het voor hem winnende 29. Lxg6 mist. Met torenruil op f8 forceert Nick herstel van het evenwicht en mag hij in een dame-eindspel met een extra loper voor de Caïssa-speler proberen zijn pionnenovermacht (vier om één, met drie vrijpionnen) te verzilveren. Na wat schaakjes bereikt de zwarte koning het domein van de vrijpionnen, tot wederzijds genoegen. De monarch geniet meer bescherming, de pionnen kunnen dichter bij de promotievelden komen. Wit heeft lange tijd minder tijd op de klok en in die fase betekent 44. Dc6+ nadeel. Nick kan schaakjes uit de stelling halen en de b- en d-pion laten opschuiven naar de derde rij. Remise is voldoende voor de wedstrijdwinst, hij gaat voor het maximale dat na 63 zetten wordt gepakt.

 

Caïssa-Eenhoorn neemt door de 6-4 triomf de tweede plaats over van Caïssa. De achterstand op het ook zegevierende HWP (twee matchpunten, 5½ bordpunt) is echter met nog drie ronden te gaan aanzienlijk.

Nog wat meer foto's van de schaakdag in de Copernicus SG.