Als je over topsport in Volendam praat, heb je het over voetbal en zaalvoetbal, handbal en zaalhandbal, wielrennen en turnen. In dat rijtje mag nu ook de schaaksport. Het twaalfde rapidkampioenschap van de NHSB wordt gehouden bij de koploper in de hoogste klasse van de Noordhollandse Schaakbond.

Rowan Louter (rechts) bezig in een van zijn zeven gewonnen partijen.

Het gaat Volendam voor de wind en de eerste bries was voelbaar in het voorjaar van 2012, toen Luuk van Essen en Erik Steur zich als debutanten meldden bij het open Hoorns kampioenschap. Twee talenten en opvolgers van ervaren spelers als Reinier Boedemeijer, Nico Koning, Crelis Molenaar, Henk Veerman, Jan Veerman ‘Verdi’ en Frans Vlugt die al vaker te gast waren geweest op het Open Hoorns. Luuk en Erik speelden één keer een bescheiden rol in de tweede groep, daarna waren ze schakers die meetelden.

En anno 2015 telt heel Volendam mee. Het eerste rapidkampioenschap van de NHSB in café-restaurant De Groene had plaats op 30 november 2004 (in de vijf achtkampen vielen zeven spelers van de organiserende vereniging in de prijzen) en in het seizoen 2004-2005 was schaakclub Volendam een redelijke tweedeklasser. Maar in de volgende tien bondscompetities werden vier promoties gerealiseerd, tegenover twee degradaties. De Heen en Weer is meer van toepassing op de schakers dan op de voetballers.

Opvallend genoeg was een degradatie het beginpunt van de opleving. In de jaargang 2012-2013 eindigde Volendam als zevende en voorlaatste in de eerste klasse B. Op 12 maart 2013 versloeg het nog overtuigend mede-degradant Caïssa-Eenhoorn 5 (5½-2½ in Hoorn, mede dankzij een bordpunt van de zingende schaker Nick Schilder die zijn debuut maakte in de NHSB-competitie), maar het was een seizoen waarin alles tegen zat en veel wedstrijden met het kleinst mogelijke verschil verloren gingen. De wraak was zoet. Volendam veroverde als tweedeklasser meteen de titel en vierde afgelopen seizoen de rentree in 1B met de tweede plaats die enkele maanden later goed bleek voor promotie naar de promotieklasse, omdat Aalsmeer zich daaruit terugtrok. En dan zit het opeens mee.

Aardig is ook dat vijf spelers van het seizoen 2004-2005 nog steeds in Volendam 1 actief zijn: Reinier Bodemeijer, Peter Kemper, Enno Veerman, Jan Veerman ‘Verdi’ en Frans Vlugt. Luuk van Essen, Erik Steur en Jan Tol completeren het huidige, succesvolle achttal. Van de basiskrachten van toen hebben Nico Koning (twee uit twee) en Henk Veerman (remise) drie keer ingevallen.

Een opvallend detail is verder dat van de tien promotieklasseteams Volendam de kortste historie heeft. In Alkmaar, Bergen, Beverwijk, Castricum, Haarlem, Heerhugowaard, Hillegom, Krommenie en Santpoort wordt al vele tientallen jaren geschaakt, Volendam is op 1 januari 1981 opgericht. Als liefhebber van de regionale schaakgeschiedenis heb ik wel eens dieper gespit in het Volendammer schaakverleden. Ga naar de website ‘delpher.nl’ en je kunt snuffelen in miljoenen krantenpagina’s uit de periode 1618-1995. Tik ‘schaken Volendam’ in bij ‘uitgebreid zoeken’ en dan beland je bij 395 krantenartikelen. Maar dat is erg misleidend, want het betekent dat je naar een pagina – met vaak meer dan vijftienhonderd woorden – kijkt met ‘schaken’ en ‘Volendam’ erop. Het eerste dat je tegenkomt, is De Tijd van 15 november 1971 met twee korte sportberichten in één alinea. Bij het Nederlands turnkampioenschap voor verenigingen is Sint Mauritius uit Volendam (’s lands beste een jaar eerder) tweede geworden achter PSV, gevolgd door het nieuws dat Rie Timmer in Beverwijk Nederlands kampioene schaken is geworden. Verder heeft de Leeuwarder Courant van 24 maart 1948 een groot verhaal over het leven aan boord van het troepentransportschip Volendam (dat soldaten naar Nederlands-Indië brengt), waar van alles werd georganiseerd, onder anderen ‘wedstrijden in schaken’. En je vindt een bericht in de Nieuwe Hoornse Courant van 13 augustus 1941, waarin staat dat het dorp Warder veel stadskinderen voor een korte vakantie ontving. ,,Enkele veehouders hadden hun rijtuigen beschikbaar gesteld, zoodat Volendam rijdende werd bereikt en daarna ging het per boot van de NZHTM naar het eiland Marken.’’ Op regendagen was er dankzij schoolhoofd Van der Molen ‘gelegenheid tot schaken’ in het café van Hartog.

Toch zijn er drie meldingen over een schakende Volendammer. In De Tijd van 18 oktober 1938 worden de Volendammers Th. Karhof en B. Keizer, en ook C.W. Kooy uit Hoorn, genoemd als oplossers van probleemstellingen. De Tijd van 22 september 1941 kondigt in de schaakrubriek een correspondentieschaakwedstrijd met twintig deelnemers aan. Th. Karhof uit Volendam neemt het op tegen J. Hendriks uit Princenhage. En in De Tijd van 28 december 1946 is Karhof een van de prijswinnaars van de ladderwedstrijd. Hierbij gaat het weer om het oplossen van probleemstellingen. De oudste vermeldingen komen uit 1931, waarin H.P. Greuter uit Volendam vaak meedoet aan probleemwedstrijden van De Tijd.

Probleemstellingen zijn er deze middag ook, maar die moeten in maximaal twintig minuten worden opgelost. We keren terug naar het heden, naar zaterdag 14 november 2015. De twaalfde editie van ‘Schaken aan de Dijk’ is ruim een week van te voren uitverkocht. Op de dag zelf blijken enkele spelers toch niet te komen en zo zitten we met 88 deelnemers in een weer sfeervolle wedstrijdzaal. De opstelling van de tafels is ten goede veranderd. Er is wat meer ruimte tussen de hoofdgroep (zestien man) en de achtkampen. Gele letters (A tot en met I) geven aan waar de diverse poules zitten.

We begroeten eveneens een nieuwe scheidsrechter: FIDE-arbiter Joost Jansen, tevens bekend van de Tata-toernooien. En een nieuwe sponsor. Stukadoorsbedrijf Klepper en De Boer volgt vakgenoot Dennis Plat, oud-jeugdschaakkampioen van Volendam, op. Ronald Klepper zelf speelt mee in een van de achtkampen, waarmee de traditie van een schakende sponsor wordt gecontinueerd. Hij is een van de opponenten van Rowan Louter, talentvol jeugdspeler van Caïssa-Eenhoorn. Met de maximale score van zeven uit zeven eindigt Rowan in groep H op de eerste plaats. Er is op rating ingedeeld en hij beseft dat jeugdratings niet allesbepalend zijn. Na drie ronden zegt hij: ,,Misschien had ik in een sterkere groep gemoeten’’. Zelf heb ik op dat moment nul uit drie en stel mijn clubgenoot voor: ,,Zullen we na de pauze ruilen?’’

In de pauze staat Reinier Bodemeijer aan de bar. De mede-organisator heeft een uitsmijter besteld, met drie eieren, en verwacht dat het na deze vorm van doping een stuk beter op het schaakbord gaat. Ik besluit om zijn tip ter harte te nemen. Ook in de keuken van De Groene wordt aan topsport gedaan, want de uitsmijter is van een hoog niveau. En het werkt. Na een aantal nullen op rij eindig ik het rapidkampioenscha met tweeënhalf uit drie en is mijn laatste partij van de dag, tegen Jan Veerman ‘Kluit’, de beste.

Een van die drie partijen is tegen Gerard Kuijs. ,,Tijd geleden’’, begroet ik de Castricummer. Drie dagen eerder hebben we nog tegen elkaar gespeeld in de zevende ronde van het herfstveteranenkampioenschap bij Kijk Uit in IJmuiden (remise). Onze laatste veertig zetten werden in de laatste vijf minuten gedaan, een fase waarin je niet hoefde te noteren. Clubgenoot Peter Holscher nam het noteren over en in een duidelijk leesbaar handschrift schreef hij die tachtig halfzetten goed op. Sommige schakers zijn niet alleen toppers op het bord, maar ook ernaast.

De remise tijdens de eindsprint is tegen clubgenoot Arend Stapel. In een interessante aanvalspartij houd ik een pion meer over, maar met lopers van ongelijke kleur zit er niet meer in dan een half punt.

Er zijn meer partijen met spelers van Caïssa-Eenhoorn tegen elkaar. In de hoofdgroep treft Seréyo Bekkink in de tweede ronde Bas Dudink die met zwart een pion minder heeft en ook veel minder tijd. Hij redt het niet tegen zijn teamgenoot uit het tweede die overigens een loodzwaar programma voor de pauze heeft. In de eerste ronde tegen Miguoël Admiraal, de latere kampioen, en in de derde tegen Piet Peelen, viervoudig oud-winnaar. Beide malen speelt Seréyo met zwart. Piet gebruikt aanvankelijk veel tijd en de stelling is niet eenvoudig, als ruim halverwege – wit heeft nog een kleine zes minuten over, zwart twaalfenhalf –  slechts één pion is geslagen. Met g4 plaatst hij een vork op een Hoorns paard en loper en Seréyo’s aanval lijkt op die uit zijn eerste bondswedstrijd. De zwartspeler doet opnieuw twee stukken in de aanbieding, maar de aanval slaat niet door en met een toren contra een toren en twee paarden is het uit.

Vlak naast Seréyo zorgt clubgenoot Tom Balla en zijn opponent Enno Veerman voor een spektakelstuk. Hier gaat de Hoornse koning op avontuur in het centrum en arresteert alles wat hij tegenkomt. Tom valt bovendien de Volendammer dame aan en dreigt met mat op f7, allemaal voldoende voor de winst. In de zesde ronde speelt hij, weer met wit, tegen Bas die op de koningsvleugel onder grote druk staat.

Zwart offert een paard om de e-lijn te kunnen openen en om met zijn dame erbij (… Dc5) naar een mataanval toe te werken. De tijd spreekt echter in zijn nadeel. Maar Tom biedt met nog één seconde op de klok van zijn tegenstander remise aan. Hij zal met 3½ punt op de gedeelde zevende plaats eindigen, terwijl er zeven eindprijzen zijn. Die zevende prijs gaat echter aan hem voorbij, maar voor mij verdient Tom Balla wel de sportiviteitsprijs.

Bas zal het kampioenschap overigens beëindigen met remise tegen meesterklassespeler Rob Schoorl (eenmaal kampioen, zes keer tweede), zijn vierde deze dag. In een gewonnen eindspel van een toren met pion tegen een Purmerendse koning alleen valt Bas’ vlag ditmaal wel.

In de vierkampengroep A is er eveneens een onderlinge strijd tussen Caïssa-Eenhoorn-spelers. Bert Spil wint in de tweede ronde een stuk van Fred Avis die evenwel met een helpmat toeslaat. De clubvoorzitter neemt het in de slotronde op tegen de andere Jan Veerman, ‘Verdi’. Beiden zijn al een minuut of zeven bezig, als blijkt dat de klok nog uit staat. Het is niet van invloed op het schema, want keurig op tijd kan met de prijsuitreiking worden begonnen.

Er zijn tien groepswinnaars en geen enkele club heeft er twee. Voor de eerste prijzen komen Miguoël Admiraal (Kennemer Combinatie), Wolf Mestrom (HWP), Luuk van Essen (Volendam), Ton Mestrom (KNSB-lid), Barry Broek (Santpoort), Arjen Springorum (ZSC-Saende), Bert Bergshoeff (Het Spaarne), Jaap Limmen (Vredeburg), Rowan Louter (Caïssa-Eenhoorn) en Romayn Brandsma (Purmerend) naar voren. Bloemen zijn er voor gastvrouw Anneke Lansen en haar medewerkersstaf en arbiter Joost Jansen; de afscheid nemende sponsor Dennis Plat heeft in de pauze al een bos gekregen.

En dan komt een zeer geslaagd rapidkampioenschap ten einde. Met als smaakvolle herinnering een makreel en een beeldende terugblik in de vorm van een vlot bekend gemaakte eindstand, waarin de naam van winnaar Miguoël Admiraal goed is geschreven. Topsport herken je ook aan details.