Op de website van Paul Keres worden in de verslaggeving van de bondswedstrijden de ploegen van de Utrechtse vereniging PK genoemd. Caïssa-Eenhoorn heeft heel wat PK’s nodig om de koploper in de eerste klasse A te verslaan. Het gaat om het tweede team dat een 6-4 nederlaag incasseert. De eerste ranglijstaanvoerder van deze competitie is te sterk voor de derde – tussendoor heeft Groninger Combinatie 2 aan de leiding gestaan – en daar profiteert HWP van. Na vier ronden zijn de Haarlemmers het vierde tiental dat in 1A de eerste plaats bezet.

We hebben het over PK, paardekracht. Een oude eenheid van vermogen, waarvan volgens Wikipedia het gebruik sinds 1978 in Nederland niet meer is toegestaan. In 1960 voerde men het Internationale Stelsel van Eenheden in om internationaal gemakkelijk bepaalde gegevens te kunnen uitwisselen. Achttien jaar later werd in ons land het stelsel in beroep, handel en onderwijs wettelijk verplicht gesteld door de toenmalige IJkwet.

De paardekracht was vroeger het arbeidsvermogen dat een gemiddeld paard langdurig kon leveren. Bijvoorbeeld voor het aandrijven van een rosmolen, maar het paard deed ook dienst om een trekschuit van A naar B te brengen. En natuurlijk bij het bewerken van het land. In 1935 schreef Werumeus Buning het gedicht ‘Ballade van den boer’ en daar kwam de beroemde strofe ‘Maar de boer hij ploegde voort’ in voor. Je ziet meteen een oude zwartwit foto voor je van een boer die achter een paard met een ploeg loopt.

PK. De dit weekeinde weer wereldkampioen geworden autocoureur Max Verstappen had zeker duizend PK’s per race nodig om die prestatie te leveren. Een schaker heeft slechts twee PK tot zijn beschikking en we gaan eens kijken hoe de paarden het doen in de tien partijen.

Met de jongste eersteklasseploeg ooit treedt Caïssa-Eenhoorn aan tegen PK 2. Het ervaren kwartet Henk-Jan Visser/Misha Dorokhin/Arne Moll/Martijn Monteban heeft plaatsgenomen aan de hoogste vier borden en het tiental wordt gecompleteerd door de hemelbestormers Robin Duson, Bas de Boer, Nick Manshanden, Mason Brouwer, Abel Romkes en David Verweij. Voor aanvang van de wedstrijd verklapt teamleider Tom Balla dat hij bij de KNSB dispensatie heeft aangevraagd om met jeugdtempo te kunnen spelen. Dat valt wel mee, maar met een gemiddelde leeftijd van 23,5 jaar is wel sprake van een prachtige opstelling. David maakt overigens zijn debuut in het op een na hoogste landelijke niveau.

Schrijver dezes moet om half twee plotseling invallen in het derde team, waardoor het scoreverloop van Caïssa-Eenhoorn – Paul Keres 2 niet helemaal bekend is. Abel Romkes zet in ieder geval het eerste resultaat neer. Hij wordt tegen Menno Okkes meteen met een actief paard geconfronteerd: 1. Pf3. De met wit spelende FIDE-meester van de Utrechtse ploeg past in het rijtje Christofoor Baljon-Maarten Etmans-Jaap Vogel. Allemaal ervaren schakers die hun sporen hebben verdiend in de nationale schaakhistorie en allemaal routiniers die niet hebben kunnen winnen van Abel. Aan het negende bord wordt het evenwicht niet verbroken. Wit kan lange tijd beschikken over beide paarden, de Hoornaar over het loperpaar. De strijd speelt zich af op de damevleugel, waar Abel tegen een dubbelpion op de c-lijn aankijkt en zijn opponent tegen twee isolani’s. Nadat het laatste paard naar de denkbeeldige stal is gebracht en de dames zijn geruild, resteert een gelijkwaardig toreneindspel met lopers van ongelijke kleur.

 

De laatste zes bondsseizoenen van Arne Moll vertonen een opvallend ritme: ongeslagen, twee verliespartijen, ongeslagen, één verliespartij, ongeslagen, twee verliespartijen. Het is weer tijd voor een ongeslagen competitie en hij is na de remise tegen Mark Smits op weg naar die prestatie. Wit krijgt een kleine pionnenmeerderheid op de damevleugel, maar moet vooral letten op een actief paard van Arne dat het voorbereidende werk doet voor dame en loper op de diagonaal naar h2. De aanval levert damewinst – tegen een toren – op. Mark posteert een sterk paard in het centrum, waardoor de stelling enigszins op slot zit. Met zetherhaling komt hij evenwel goed weg.

 

Er zit zand in de motor van Mason Brouwer, waardoor die niet voldoende PK’s kan leveren. Tegen Marijn Otte komt de jonge witspeler al snel in de verdrukking. Utrechtse pionnen op d4 en e5 blokkeren activiteit en hij zoekt daarom de open c-lijn op. Dat pakt helemaal verkeerd uit, omdat zwart een verborgen vork heeft en daarmee de kwaliteit wint. Met een paard verovert Mason nog wel een pion, maar de stelling blijft verloren.

 

De hitparade van spelers die op het vlaggeschip hebben meegevaren, wordt met één naam uitgebreid. David Verweij is de 53^e en komt dankzij zijn overwinning op Evert Rademakers meteen op de 38^e plaats binnen. Alle clubgenoten onder hem hebben een halfje of zijn puntloos.

PK’s FIDE-meester was op 23 april 2022 een van de tien (!) titelhouders die het opnamen tegen Caïssa-Eenhoorn. Zijn zege op Ron Deen in de langste partij van de dag zorgde ervoor dat Paul Keres 1 10½ bordpunt voorsprong nam op de nummer 2 van de ranglijst – en op dat moment ook twee matchpunten – en zo kreeg de Utrechtse ploeg met nog één wedstrijd te gaan zekerheid over promotie naar de meesterklasse.

Met 211 ratingpunten meer begint hij als favoriet tegen David die niet bang is uitgevallen en vaak bijzondere stellingen op het bord krijgt. Na 14. Te1 wordt de Hoornse d3-pion tweemaal aangevallen en oogt de dubbelpion (op c3 en c6) kwetsbaar. De stelling zit toch goed in elkaar en boordenvol leven. Een actief loperpaar en torens op de zevende rij zorgen voor grote druk op de koningsvleugel. David gooit er een gedwongen kwaliteitsoffer tegenaan en krijgt dat snel terug, als zijn laatste stuk op het beginveld (Lc1) zich met de strijd gaat bemoeien. Het leidt de finale van een succesvol debuutoptreden in. Er is een mooie rol voor een sterk koningspaard. Uiteindelijk heeft de Caïssa-Eenhoorn-speler drie pionnen meer, maar wordt het voor een Utrechtse toren en loper heel moeilijk om de vrijpion op c6 af te stoppen.

Bas de Boer geldt als bekendste Caïssa-Eenhoornaar bij Paul Keres. Hij is ook lid van de Utrechtse vereniging en speelde een maand geleden in de Servische stad Vrnjačka Banja – zo’n driehonderd kilometer ten zuiden van Belgrado – mee in het Europees kampioenschap voor clubteams (score 3½ uit zeven). Bas vormt na negen ronden met Niels Ondersteijn en Peter Lombaers de top drie van de clubcompetitie en verzorgt komende donderdag zijn tweede masterclass: ‘Hoe word je een toernooitijger?’

Met zijn winstpartij tegen Reginald Martyr brengt Bas de tussenstand op 3-2. Hij stelt de rokade uit om een half open h-lijn te creëren, waarop de dame en de toren voor de eerste dreiging (mat op h7) zorgen. In een spectaculaire partij wordt daarmee de basis voor het succes gelegd. De witspeler neemt, in een al prima stelling,  kwaliteitsvoorsprong. Er is veel geruild en de monarch van Reginald komt op de koningsvleugel in een soort niemandsland terecht. Na dameruil staat hij verloren. Zwart kan niet verhinderen dat zijn clubgenoot een tweede vrijpion krijgt en die is door een te ver verwijderde vorst niet tegen te houden.

 

Niet alleen Abel Romkes treft een opponent met een grote staat van dienst. Robin Duson zit tegenover Hein Piet van der Spek, die een halve eeuw geleden al hoofdklasse speelde bij DD (Den Haag). De geboren Rotterdammer gaf zijn beste krachten ook aan de Eindhovense Schaakvereniging, Philidor (Leiden) en Utrecht en heeft zo’n honderdvijftig partijen op ’s lands hoogste niveau in zijn bagage.

Hier komen de paardekrachten tot uiting na een ruil van alle lopers. De veertien pionnen op het bord houden de activiteit van de zware stukken tegen, maar de Hoornse – met zwart – heeft wel een vrijpion op d4 gekregen. Haar opponent creëert er één op b5 die door een paard wordt geblokkeerd. Robin slaat op de andere flank toe. Ze neemt bezit van de open f-lijn, al krijgt Hein Piet een kans op een mogelijke remise wanneer de zwartspeelster ten faveure van het veroveren van een centrumpion met haar toren de f-lijn verlaat. Hij kiest voor een aanvallende damezet, maar het Hoornse paard bestrijkt alle sterke velden voor wit en even later beseft de routinier dat de partij niet meer te redden is.

Nick Manshanden begint met twee nullen op zak aan zijn derde eersteklassepartij van dit seizoen. Tegen Raymond de Rooij is het aanvankelijk even zoeken naar een goede opstelling. Wit kan een pion op b7 meesnoepen, doet dat niet en komt in de problemen na een flinke afruil. De dames blijven over alsmede een Utrechtse loper contra een paard voor Nick, die tevens over een vrijpion op c3 beschikt. En dan blijken de Hoornse stukken beter te staan dan de witte. Hij wint de loper, echter wel ten koste van twee pionnen. Op beide vleugels heeft Raymond een pionnenmeerderheid en met een veelheid aan schaakjes kan hij voorkomen dat de zwartspeler vooruitgang boekt. Met de uiteindelijke remise brengt Nick de belangrijke wedstrijdzege wel een stap dichterbij.

In het begin van dit millennium was Eugene Rebers een degelijke speler bij meesterklasser LSG (Leiden) en goed voor een score van vijftig procent. Die pakt hij ook in De Kreek, aan het eerste bord tegen Henk-Jan Visser. Met een lichtestukkenruil op d5 zadelt hij de kopman van Caïssa-Eenhoorn met een tijdelijke triplepion op. Altijd leuk om te zien, al is het van korte duur. Daar blijft een geïsoleerde pion op d5 van over, maar wit krijgt geen kans om er jacht op te maken. Beide spelers doen niet voor elkaar onder. Ze belanden in een toreneindspel met lopers van ongelijke kleur. De isolani is ondertussen een vrijpion geworden, maar de damevleugel valt in het pionnenslot en als beide g-pionnen eveneens tegenover elkaar staan, heeft Henk-Jan nauwelijks ruimte om zijn d5-pion te ondersteunen. Met de remise komen de beide matchpunten weer iets duidelijker in zicht.

 

Bij 5-3 zijn Misha Dorokhin en Martijn Monteban nog bezig. Martijn moet aanvankelijk het initiatief aan Dirk Floor laten. Met een paardruil op g3 creëert de PK-routinier een half open h-lijn, waarop zijn dame een plaats krijgt. De overige stukken staan te ver af om daar gevaarlijk te kunnen zijn. Beetje bij beetje manifesteert wit zich nadrukkelijker, in de fase waarin het offensief op de koningsvleugel in de kiem wordt gesmoord. Het resultaat is dat Martijn de a-pion verovert en dat zijn loper een sterke positie inneemt op de diagonaal naar h8. Maar zwart houdt alle dreigingen in de gaten en kan vervolgens toch weer voor enige druk zorgen. Na loper- en torenruil wordt duidelijk dat de partij geen winnaar zal opleveren.

De winst is binnen en het slotakkoord is voor Misha Dorokhin. Hij geeft zijn e-pion om toe te werken naar een stelling, waarin zijn zwartveldige loper het opneemt tegen het koningspaard van Kambiz Sekandar. Beide spelers rokeren tegengesteld, maar Misha’s monarch oogt wat veiliger achter de f-g- en h-pion dan de koning van Kambiz met isolani’s op a6 en c7. In de spannende partij zoeken ze naar winstmogelijkheden, wit via de ruimte op de damevleugel, de Utrechter via de tweede rij. Dat laatste mislukt, als hij zijn dame moet geven om mat te voorkomen. Zwart krijgt er een toren en loper voor terug. Misha mag na 42. h4 aan de winst denken, nu met zijn koning op h1 geen mat achter de paaltjes meer mogelijk is en zijn toren weer mee kan doen in de aanval. Na torenruil verzuimt hij echter met zijn h-pion direct door te lopen naar de zesde rij. Kambiz kan een dusdanige verdediging in elkaar vlechten dat de FIDE-meester van Caïssa-Eenhoorn op remise blijft steken.

Toch, met een score van vijftig procent is het Hoornse tiental een solide middenmoter. Half december wacht het uit de meesterklasse gedegradeerde De Waagtoren dat pas in de vierde ronde zijn eerste overwinning boekt. Wel hebben de Alkmaarders de uitgestelde wedstrijd tegen Caïssa (Amsterdam) nog op het programma staan.

Een aardig detail deze zaterdagmiddag is nog dat de halve bestuurstafel van Caïssa-Eenhoorn in het tweede team aanwezig is. Door het opstellen van Abel Romkes en David Verweij in de eersteklasseploeg maken voorzitter Robbert van Dijkhuizen en algemeen lid Sernin van de Krol een invalbeurt en zitten ze met penningmeester Ardjan Langedijk gedrieën bij elkaar. Voor de volledigheid: secretaris Ger Roos draagt zijn steentje bij aan de overwinning van Caïssa-Eenhoorn 3 en bij hem in het team hebben de oud-voorzitters Co Buysman (ook invaller) en Fred Avis een plaats gekregen. Het vijfde bestuurslid, Thomas van der Knaap, houdt in samenwerking met Mark Coenradie de liveborden in de lucht.