Fragmenten van de grootste hit van Tol Hansse blijven hangen na de mooie 6-4 zege op het Amsterdamse Caïssa. ,,Big, big city, you’re so pretty’’, zong de Noord-Hollander ooit over de hoofdstad van Nederland. Caïssa-Eenhoorn blijft in het spoor van koploper VAS (ook Amsterdam) en is onderweg naar zijn beste prestatie ooit in de landelijke eerste klasse. Kampioenskansen? Ach, we zien wel.

In 2011 werd HSV De Eenhoorn derde in 1A met veertien punten en 50½ bordpunt. We hebben er nu elf en 42½ en op het programma staan nog de uitwedstrijd tegen Groninger Combinatie 2 (28 maart) en het thuisoptreden tegen Purmerend (11 april), twee lastige tegenstanders. Net als Caïssa. Op deze eerste maartse zaterdag treffen de topploegen van beide verenigingen elkaar voor de zevende keer en slechts eenmaal gingen de beide punten mee in de trein naar Hoorn. Op 6 maart 2004 zegevierden Ron Deen, Henk-Jan Visser, Daan Zult, Sjoerd Plukkel, Jeroen Edeling, Martijn Monteban, Sjors Broersen en Nico Hauwert met 3-5 bij de concurrent en dat was achteraf gezien een belangrijk succes, want het Hoornse achttal legde beslag op de tweede en Caïssa op de derde plaats. Door de vrijwillige degradatie van het Noord-Brabantse Vianen/DVP was die positie goed voor de historische promotie naar de eerste klasse.

Caïssa wordt op 1 mei 1951 geboren uit een fusie tussen de schaakclubs Amsterdam-Zuid en De Vondelbrug. In de jaren erna vinden de sterkste schakers geleidelijk de weg omhoog in de competities van de Amsterdamsche Schaakbond, de Hoofdstedelijke Schaakbond en na het samengaan van die twee de Schaakbond Groot-Amsterdam. In 1986 maakt Caïssa de sprong naar de KNSB-competitie. Twee eerdere pogingen waren mislukt. In 1972 en in 1983 veroverde Caïssa de SGA-titel, maar de promotiewedstrijden leverden geen succes op. De ploeg eindigde beide malen als derde, terwijl er om twee promotieplaatsen werd gespeeld.

Halverwege de jaren tachtig wordt de landelijke competitie uitgebreid en komen er derde klassen bij. Achter MEMO 2 en Fischer Z legt Caïssa in de SGA-promotieklasse beslag op de derde plaats, waar vier ploegen de stap omhoog mogen maken. John Bult, Hans Dirks, Han de l’Ecluse, Wes Galekop, Robbert van het Kaar, Donald Kamphuijs, Micha Leuw, Bhudi Manuri, Marcel Nielen, Arnold Nusink, Errit Petersma, Djon Spelbrink, Joost van Steenis, Clemens de Vos en Rob Wildschut hebben een bijdrage geleverd aan die prestatie. Flink wat namen, maar op afdelingsniveau wordt met tientallen gespeeld. Na de promotie moet men twee namen schrappen, omdat in de derde KNSB-klassen achttallen zijn ingeschreven.

Eén naam valt overigens op: Rob Wildschut. Zijn voorletters zijn R.M. In het seizoen 1979-1980 maakt R.M. Wildschut zijn debuut bij het Hoornse Caïssa, roepnaam Rob. Hij behoort meteen tot de top van de vereniging. Vierde in zijn eerste clubcompetitie, daarna veertiende en vijfde. Twee jaar later schaakt R.M. Wildschut bij het Amsterdamse Caïssa, waar hij zich in 1986 tot clubkampioen kroont. Ik heb een witpartij uit zijn Hoornse periode (tegen Gerard Groot) en in een hoofdstedelijk clubblad ben ik nog een witpartij van Rob tegengekomen. Allebei met e4 als openingszet. Het kan haast niet anders dan dat het om dezelfde schaker moet gaan.

Caïssa bereikt in 1993 de landelijke eerste klasse. Enkele degradaties worden snel weggepoetst met promoties en in 2010 haalt het vlaggeschip zelfs de meesterklasse. Na VAS, ASC, Max Euwe Amsterdam, Watergraafsmeer, MEMO en VVGA de zevende Amsterdamse club in de nationale top. Daar hoort ook DCG bij, maar op 9 september 1998, tien dagen voor het begin van de competitie, trekt het naar de meesterklasse gepromoveerde Door Combinatie Groot zich terug. In het vorige seizoen hebben spelers geklaagd dat ze hun honorarium nog niet hebben ontvangen. De sponsor laat het afweten en dat blijft zo, waarop het samenraapsel van meesters uit diverse landen – onder anderen Michel Jadoul, Shahin Mohandesi, Vladimir Tsjoetsjelov (allen België), Angus Dunnington, Gary Lane (beiden Engeland) en Rongguang Ye (China) – bij de club stopt.

Voor Caïssa’s debuut in de meesterklasse zorgen Arno Bezemer, Gert-Jan van der Hoeven, Ron Hoffman, Alje Hovenga, Coen Janssen, Robbert Kikkert, Mark Kremer, Martijn van Maanen, Han Mawira, Niek Narings, Marc Overeem, Hans Ree, Juan de Roda Husman, Tigran Spaan, Rob Witt en Michaël Wunnink. Het optreden op het hoogste niveau blijft tot één competitie beperkt en bijna een decennium later gebeurt hetzelfde. De tweede promotie naar de meesterklasse krijgt een verlenging, omdat in het voorjaar van 2020 de competitie door de uitbraak van het COVID-19-virus wordt afgebroken en er geen degradatie is. Die volgt in 2022 en inmiddels speelt Caïssa voor het 23^e jaar in de eerste klasse.

De eerder genoemde Rob Wildschut is de eerste link tussen de beide Caïssa’s. Op het gevaar af dat er een naam ontbreekt, in ieder geval nog tien spelers zijn bij onze vereniging (ook HSV De Eenhoorn en Caïssa-Eenhoorn) en Caïssa uit Amsterdam actief geweest: Peter Doggers, Arne Moll, Farhad Mukhtarov, Niek Narings, Mark van Ojik, Dimitri Reinderman, Kevin Smit, Tom Spits, Henk-Jan Visser en Daan Zult. Voorts nemen deze zaterdag  voor de 25^e keer teams van de hoofdstedelijke en Hoornse club het tegen elkaar op en er is geen andere vereniging in Nederland, waartegen we zo vaak hebben gespeeld. Daar zitten de wedstrijden tegen Caïssa 2, 3 en 4 bij inbegrepen. En zo komen we bij de zevende confrontatie tussen beide vlaggeschepen.

Alvorens de eerste zet wordt opgeschreven, is er een minuut stilte ter nagedachtenis aan de op 18 februari j.l., ook de honderdste verjaardag van zijn vereniging Wageningen, overleden Jan Timman. Dat gebeurt bij alle KNSB-wedstrijden deze dag, van meester- tot en met zesde klasse. Een respectvol en indrukwekkend moment. Met in het hele land duizenden gedachten over en herinneringen aan een van de grootste schakers in de Nederlandse historie.

,,Amsterdam holadié.’’ In buurthuis Lydia verloopt de wedstrijd voor Caïssa-Eenhoorn voorspoedig. In totaal zijn er in de speelzaal 26 partijen en Joop Piket is als eerste klaar. De routinier van Oegstgeest’80 verslaat Rob Bödicker – twee grote namen in de nationale schaakgeschiedenis – en gaat herinneringen ophalen met de Hoornse teamleider Tom Balla. Tom heeft eens bij Joop thuis gesnelschaakt en met 7-3 gewonnen. ,,Ben ik nu de beste van de straat?’’ vroeg hij zich toen af. ,,Dan ken je mijn buurman niet’’, was het antwoord en die werd erbij gehaald. Tom verloor vervolgens met 0-10 van... grootmeester Predrag Nikolić.

Misha Dorokhin brengt na zo’n twee uur schaken Caïssa-Eenhoorn op voorsprong. Bij de entree van de schakers in de zaal waren prachtige klassieke pianoklanken te horen en bleek Maksymilian Markuszewski op het krukje te zitten. Zijn zetten zijn wat minder melodieus. De FIDE-meester van de gastploeg opent Engels, maar zit bepaald niet ‘shocking klem between de deuren van de tram’. Het aanvalsterrein is de damevleugel, waar zwart te veel ontzag heeft voor de aanstormende pionnen op b5 en c5. Binnen de kortste keren ziet de stelling er hopeloos uit voor de oud-deelnemer aan het Oscar Romero Open Hoorns, die na de slotzet beseft dat hij niet kan ontkomen aan dameverlies.

In de vorige wedstrijd in Amsterdam heeft Rogier van Arkel Misha, de hoogst gerate speler van Caïssa-Eenhoorn, op remise gehouden. Met een score van vier uit vijf (driemaal winst, twee halfjes) is hij teamtopscorer van Caïssa en weet opponent Henk-Jan Visser ‘waar Bolle Jan zijn biertje hijst’ om Tol Hansses variant van Abraham en de mosterd te gebruiken. De paden van de theorie worden niet verlaten en als in het vroege middenspel alle lopers zijn geruild, beseffen beiden dat er niet meer dan een halfje in zit.

Bas de Boer is bezig aan zijn succesvolste bondsseizoen bij Caïssa-Eenhoorn. Zijn beste KNSB-score is drie uit zes, zijn beste NHSB-score vijf uit acht; allebei van vorig jaar. Met de winstpartij tegen Cor Croese komt hij in de zaterdagcompetitie op 5½ uit zeven. Het wordt een spektakelstuk met een passende finale. De Caïssa-routinier rokeert kort, waarna Bas met 8. g4 snel zijn bedoelingen duidelijk maakt. Er is veel strijd op de koningsvleugel, waar wit (lang gerokeerd) voor alle stukken de sterke velden vindt. Na zijn kwaliteitsoffer op de 29^e zet voelen we figuurlijk ‘’t wijkgebouw dat staat te trillen’. De absentie van de Amsterdamse zwartveldige loper maakt de weg vrij voor 32. Lg5+. Bas’ loper staat op de diagonaal van koning en dame en slaan levert een mat in drie op.

Aan vier bondsremises op rij voegt de ervaren Caïssa-speler Michaël Wunnink een vijfde toe: tegen Abel Romkes. Voor de Hoornaar een prima resultaat en hij brengt de stand op 1-3, met over het algemeen prima stellingen op de overige borden. De noodzakelijke wedstrijdzege lijkt zich aan te kondigen.

Michaël is regerend clubkampioen van Caïssa (hij heeft nu zeven titels), waar een winter- en een lentestrijd is en beide winnaars in een mini-tweekamp om het kampioenschap van de hoofdstedelijke vereniging spelen. De partij tegen Abel is een herhaling van juli 2023, die in de tweede ronde van het Science Park Amsterdam-toernooi ook geen winnaar kreeg. De toenmalige clubkampioen van Caïssa-Eenhoorn had destijds zo’n tweehonderd ratingpunten minder en was gelijkwaardig aan de witspeler. Dat is nu weer het geval. Geen moment wordt de remisegrens gepasseerd. Er ontstaat een open stelling, waarin de Caïssaan zijn torens op de c-lijn verdubbelt en op de lange zwarte diagonaal voor wat druk zorgt. Terwijl ‘een dame als een toverfee in een grote BMW’ voorbij scheurt, geeft Abel met 21. ... Pe4 tegengas. De laatste lichte stukken verdwijnen van het bord en nadat wit heeft aangezet voor een ruil van alle torens, geeft de computer 0.01 aan.

Daan Zult boekt zijn vierde zege op rij. Slachtoffer van de vorm van Caïssa-Eenhoorns kopman is Enrico Vroombout die na dertien zetten al zeven paardsprongen heeft gemaakt. Die bezorgen wit geen hoofdpijn en al helemaal geen rheumatiek, om een ander nummer van Tol Hansse te gebruiken. ,,Kom we gaan weer op het paard’’, zong de Heerhugowaarder in het laatste vers. Dat doet Daan op de achttiende zet om zijn stelling op de koningsvleugel te versterken. Hij verovert een isolani op c5 en hetzelfde paard forceert – via een dreigende vork op de beide torens – een lichtestukkenruil die de Hoornse Amsterdammer nog een pion zal opleveren. Zo ver laat zwart het niet komen.

Aan het zesde bord is Alje Hovenga voor de zevende keer dit seizoen invaller aan hoofdstedelijke zijde. Met een score van nu vijf bordpunten zal wel vaker een beroep op hem worden gedaan. Hij verslaat Nick Manshanden, bij wie na een goede eerste competitiehelft het ritme even stokt. Schrijver dezes moet denken aan ‘Achter de rhododendron’, waarbij Tol Hansse voor een beter ritme ‘rhododenderon’ gebruikte. In de vorige uitwedstrijd ging Nick schuil achter een wat minder kleurige plant (het leverde wel een sfeervolle foto op) en won van Abe Willemsma, een andere invaller. Ditmaal belanden de koningen op g2 en g7, waardoor de Caïssa-Eenhoornaar tegen een gepend paard aankijkt en Alje met 21. e4 zijn penning eruit kan halen. Zwart verzuimt om zijn monarch een wat veiliger positie te geven en als vervolgens de dame buitenspel komt te staan, gaat het snel de verkeerde kant op: 2-4.

Peter Doggers brengt de voorsprong van drie bordpunten terug. Tegen Zhengke Zhou is na veertien zetten een leuke stelling te zien met alle paarden bij elkaar op de lange zwarte diagonaal. ,,Even fijn bezig zijn’’, vindt Tol Hansse ervan. Ze maken allemaal een terugwaartse sprong, maar de stelling van wit steekt veel beter in elkaar. De winnende aanval wordt ingeleid door het fraaie 21. Pd5 (tijdelijk offer), waarna de jonge Caïssa-speler even later in dezelfde val stapt: 26. Pe5. Zijn dame en een toren van Peter staan op dezelfde lijn en dat kost hem de kwaliteit. De ervaren Caïssa-Eenhoornaar gaat geconcentreerd verder om zijn tweede bondspartijzege op rij veilig te stellen.

Bonno Pel (Caïssa) en Mason Brouwer beginnen met een beider bondsscore van vier uit zes aan hun strijd op het zesde bord. Wit kiest voor een voorzichtige aanpak – vier pionnen op de derde rij – en dat is niet het spelletje dat de Hoornaar graag tegen zich heeft. ,,Waar ter wereld ik ook kwam, nimmer trof ik zo een bende als in ’t oude Amsterdam’’, zal hij hebben gedacht. Toch is er na zo’n twintig zetten niets aan de hand. Mason geeft een pion voor wat beter tegenspel, maar mist een kans om zijn ongeslagen serie van 3½ uit vier te verlengen: 29. ... Pxe5. Het paardoffer accepteren levert zwart geweldige diagonalen naar h1 en h2 op plus winstkansen en zijn opponent mag dat niet doen. Het gespeelde ... f6 wordt de zwartspeler fataal. Hij kan een aanval op de koningsvleugel niet stuiten: 3-5.

Arlette van Weersel en Martijn Monteban staan er dusdanig goed voor dat het ontbrekende halfje voor de wedstrijdwinst in aantocht is. De b2-pion van Yochanan Afek en de b7-pion van Arlette zijn al snel kwetsbaar en als wit dameruil uit de weg gaat, neemt de invalster van Caïssa-Eenhoorn een kleine materiële voorsprong. Na een fase van manoeuvreren wordt na 22. ... c5 de stelling wat meer opengebroken en daar zit opeens veel muziek in voor de zwartspeelster. ,,Ome Jaap die trekt benee z’n accordeon in twee.’’ Er klinkt echter een valse noot en dat is de vrijpion op c4. In een toreneindspel met een Amsterdamse loper contra een Alkmaars paard kan Arlette die niet handhaven. De zware stukken worden geruild, de strijd zet zich voort op de andere flank. Yochanans koning is daar op tijd om stand te houden in een pionnenminderheid: remise.

Martijn Monteban heeft in alle wedstrijden tegen Caïssa meegedaan en zijn score is: drie partijen gewonnen, tweemaal remise en een nederlaag tegen Alje Hovenga. Een jaar geleden versloeg hij in De Kreek Arno Bezemer en de Amsterdamse FIDE-meester zit nu weer tegenover hem. Na achttien zetten is het materiaal flink uitgedund. De routinier van Caïssa-Eenhoorn posteert een toren in de zwarte stelling en verovert zo een pion. Hij gaat het eindspel in met een vrijpion op b2, Arno beschikt over het loperpaar en de witspeler heeft een loper met paard. Als de zware stukken zijn geruild, valt de b-pion ten faveure van vrijpionnen op de d- en g-lijn. Lopers van ongelijke kleur blijven over. Martijn lijkt kansrijk op een hernieuwde overwinning en de spanning neemt per zet toe. Spelers en publiek hebben in de weinige tijd die resteert een medium nodig. ,,Ze ging geroutineerd in trance, de tafel ging bewegen. Wij keken toen gespannen naar de boodschap die wij kregen.’’ Die komt op de 71^e zet binnen: remise.

Er is nog meer Hoorns succes. Voor de tweede keer dit seizoen begroeten we in de wedstrijdzaal clubgenoot Seréyo Bekkink die in de KNSB-competitie speler van Santpoort is. Hij verslaat Marc Overeem (Caïssa 2) en levert een belangrijke bijdrage aan de 4-4, waarmee zijn ploeg in de derde klasse C weer net boven de degradatiestreep belandt.

,,De haringman staat op z’n stekkie met een bleek vertrokken bekkie.’’ Het traditionele diner vindt niet bij zijn kar plaats, maar verderop in het Indische restaurant Surya. Waar het tiental van Caïssa-Eenhoorn met z’n veertienen uit eten gaat, na afloop van een uitwedstrijd. Komt dat vaker voor in schakend Nederland?