Groningen is de stad van het schaken op de bodem van een zwembad. Als onderdeel van het schaakfestival in december worden vanaf 2022 in het bassin van het Willem Alexander Sportcentrum de zetten in zwembroek gedaan. Tegen Groninger Combinatie 2 hoeft Caïssa-Eenhoorn dat niet te doen. De Hoornse eersteklasser houdt het hoofd boven water (4-6) en zorgt ervoor dat de spanning aan top van 1A tot de slotdag gehandhaafd blijft. Koploper VAS zegeviert eveneens en staat nog altijd een puntje voor.

De traditie van het onderwaterschaken begint in 2022 met het Nederlands kampioenschap, gewonnen door oud-Langedijkse Marjoke Groot en grootmeester Sipke Ernst. Daarna gaan de titels naar Josephine Damen (tweemaal en Zyon Kollen en Sjoerd van Roon. Op de laatste maandag van 2025 staat de wereldtitel op het spel. Een kleine twee weken later is de oorspronkelijke datum van Groninger Combinatie 2 – Caïssa-Eenhoorn, maar het duel zo’n vier kilometer zuidelijker van het zwembad gaat door een algehele afgelasting wegens gevaarlijk winterweer niet door. In het binnenbad is het met een watertemperatuur van 28 graden aangenamer. De WK-deelnemers leveren wel een flinke inspanning. Ze moeten bij elke zet een kleine anderhalve meter duiken. Opnieuw is Josephine Damen sucesvol, terwijl Zyon Kollen – in de KNSB-competitie opponent geweest van Eenhoornaar Jeroen Edeling en Caïssa-Eenhoornaar Jerrel Thakoerdien – bij de mannen als beste scoort. Er zijn letterlijk veel adembenemende stellingen en dat geldt min of meer ook drie maanden later in het Denksportcentrum Jannes van der Wal, op de nieuwe zaterdag voor de uitgestelde zesde ronde.

Het tiental van Caïssa-Eenhoorn is onder een aangenaam voorjaarszonnetje naar de Martinistad is gereden. In de zaal op de eerste verdieping staan vier bondswedstrijden op het programma en dat betekent een weerzien met een flink aantal bekenden. Meesterklasser Groninger Combinatie moet van nummer 3 LSG winnen om niet in de gevarenzone te belanden en zo zien we aan thuisploegzijde Sergej Tiviakov, Sipke Ernst, Milan Mostertman, Nick Maatman, Roger Labruyère, Leandro Slagboom, Maurice Schippers, Eelke de Boer en Machteld van Foreest die allemaal tegen Caïssa-Eenhoorn hebben gespeeld. De enige die dat niet kan zeggen is Selwin Keuning en, toeval of niet, hij is de enige die verliest. De vice-kampioen van Nederland verslaat het Leidse team met 6½-3½ en heeft bijna de veilige haven bereikt.

GC 3 verkeert in dezelfde situatie als Caïssa-Eenhoorn. Het is met 5-3 te sterk voor Hardenberg en blijft in 3A in het spoor van koploper en stadgenoot Staunton. Bij Hardenberg treffen we Feline en Marlinde Waardenburg die bekend zijn van de NK’s jeugd met ‘onze’ Robin Duson. In zeven jaar (2013 tot en met 2019) zaten de zussen uit Coevorden en de Hoornse speelster in het deelneemstersveld en alledrie hebben ze op de hoogste trede van het denkbeeldige erepodium gestaan. Robin en Feline werden Nederlands kampioene bij de A- en B-, Marlinde bij de C-meisjes.

Groninger Combinatie is het eindstation van een aantal fusies. De sterkste spelers van schaakclub Groningen timmeren na de millenniumwisseling in de meesterklasse aan de weg, vooral nadat sponsoring (Hotels.nl, Share Dimension) zijn intrede heeft gedaan. In 2007 veroveren ze de landstitel. Een jaar later wordt de Stichting Schaaktopteam Groningen (SSttG) opgericht om in opdracht van het verenigingsbestuur de organisatie van het eerste team op zich te nemen. Er komt in mei 2012 een samenwerkingsverband met stadgenoot Unitas en in de bondscompetitie gaan de twee verder als Groninger Combinatie.

Unitas is het resultaat van een fusie tussen de christelijke schaakverenigingen Groningen en Dr. Max Euwe. In 1960 slaan Dr. Lasker en NOS (Noord-Oosten Schaakt) de handen ineen en dat leidt tot de schaakclub Groningen. Een aardig detail is dat NOS dan net uit de landelijke competitie is gedegradeerd en Dr. Lasker via twee succesvolle promotiewedstrijden de overstap maakt naar het KNSB-niveau. Daardoor begint Groningen als tweedeklasser.

In het seizoen 1986-1987 wordt de zaterdagcompetitie uitgebreid met derde klassen. Het vlaggeschip is in de seizoenen ervoor naar de hoofdklasse geklommen, het tweede team speelt op één jaar na steeds in de tweede klasse. Groningen is overigens in 1977 na VAS (Amsterdam) de tweede club in Nederland met vier KNSB-ploegen en zal in 1999 de eerste zijn met vijf teams op landelijk niveau. Dat heeft voor- en nadelen. Je moet steeds veertig of vijftig spelers hebben om alle tientallen te bemannen en een lager team kan dan nog wel eens minder sterk uitkomen. Ten tijde van de oprichting van HSV De Eenhoorn (1988) is Groningen 2 eersteklasser, maar twee opeenvolgende degradaties brengen de ploeg in de derde klasse B. In 2005 en 2006 kronen de Groningers zich tot kampioen en keren terug in de eerste klasse. Het lijkt een opleving, want ze moeten in 2008 en 2011 weer de verplichte stap omlaag maken. Na het kampioenschap in 3B in 2012 gaat de club op in Groninger Combinatie. GC 2 pendelt daarna tussen eerste en tweede klasse en neemt het verschillende keren op tegen de toppers van Caïssa-Eenhoorn. De balans laat een duidelijk Hoorns voordeel zien: vijf gewonnen wedstrijden tegen één nederlaag. Bijzonder is wel dat het succes in de meeste duels moeizaam tot stand kwam.

Het enige verlies werd vorige competitie genoteerd. Groninger Combinatie 2 zegevierde in de slotronde met 6½-3½ en dat bracht de noordelijke ploeg op de tweede plaats van de eindstand. Op deze laatste zaterdag van maart treft het Westfriese tiental dus de regerend vice-kampioen.

GC is op het hoogste niveau de opvolger van Staunton dat jaren een gerenommeerde ploeg in ’s lands hoogste klasse was – ook Unitas en SISSA hebben de hoofd- en meesterklasse gehaald, maar hun verblijf daarin was van korte duur – en waar oud-Caïssa-Eenhoorn-routinier Jan Haijer zijn schaakcarrière is begonnen. Jan heeft voor zover bekend nooit een partij in de hoofdklasse gespeeld, maar als basiskracht van Staunton 2 wel enkele invalbeurten gedraaid. Zo komt hij voor in het verslag van Staunton – BSG, in de eerste klasse A seizoen 1951-1952. De Groningers triomferen met liefst 8-2, mede dankzij de winstpartij van Jan aan het tiende bord. Kopman is Christiaan Scholtens, viervoudig clubkampioen. In de schaakrubriek van dr. ir. Jurriën Scheffer in het Nieuwsblad van het Noorden van 15 juli 1950 staat, om de toenmalige kracht van de latere Caïssa-troef te illustreren, de notatie van Jan Haijer – Christiaan Scholtens; uitslag 1-0.

Overigens zijn Groninger Combinatie en Caïssa-Eenhoorn twee van de tien verenigingen met twee teams op de hoogste drie landelijke niveaus (meester-, eerste en tweede klasse). De overige clubs zijn Apeldoorn, ASV (Arnhem), Kennemer Combinatie (Haarlem), LSG (Leiden), Max Euwe (Enschede), Paul Keres (Utrecht), De Stukkenjagers (Tilburg) en Zuid-Limburg (Klimmen). Allemaal clubs met een brede top. Caïssa-Eenhoorn 2 heeft in de slotronde – zaterdag 11 april in de Copernicus Scholengemeenschap – nog een gelijkspel nodig om die vast te houden.

We gaan naar ons vlaggeschip, waar Daan Zult na tweeënhalf uur de gastploeg op voorsprong zet door Alef Boer te verslaan. Voor de GC-speler is de vroege uitslag opvallend, want een jaar geleden dwong hij tegen Misha Dorokhin na 108 zetten remise af. Daan dringt de Groningse witveldige loper terug naar c2, waar die een weinig benijdenswaardige positie inneemt en niet betrokken kan zijn bij een lichtestukkenruil op f3. Na 14. gxf3 is de kwetsbaarheid van de witte verdediging duidelijk te zien. Al het materiaal – vooral geposteerd op de damevleugel – gaat verstopt achter eigen pionnen. De schade repareren lukt niet. Een kwaliteitsoffer, om een stuk te onttrekken aan de sterke aanval van de zwartspeler, biedt geen soulaas en met mat in aantocht staakt de GC-routinier zijn verzet. Het is Daans vijfde winstpartij op rij. Een week voor Groningen uit stond voor hem Nibbixwoud uit op het programma, ofwel deelname aan het Boerenkool met Worst-toernooi. Net als teamgenoot Henk-Jan Visser had hij vier eindzeges achter zijn naam. In de kantine van IJsclub Nibbixwoud sloeg Daan  opnieuw toe en is nu met vijf triomfen recordwinnaar. En de man in vorm.

Peter Doggers denkt in eerste instantie een opponent met een 1900-rating te hebben, maar die van Jouke Bakker ligt aanmerkelijk hoger (2213) en in het tweede deel van hun partij is het juist Peter die naar eigen zeggen op 1900-niveau speelt. Dat breekt hem op. Na een loperruil op e6 kijkt hij tegen een dubbelpion aan en kan zijn torens verdubbelen op de half open f-lijn. Op die flank liggen er echter weinig aanvalskansen en het accent wordt verlegd naar het centrum. Beide spelers plaatsen alle torens op de d-lijn en langzamerhand blijkt de witte stelling beter in elkaar te steken. Zo oogt 24. Pe3 als extra druk op veld d5, maar leidt een dubbele aanval op Peters voorste van de dubbelpion in: 25. Pg4. Met het geduldige 26. Td3 opent de GC’er de diagonaal naar h6 voor zijn dame en na de slotzet kan zwart niet aan stukverlies ontkomen. Voor de derde maal op rij wint Jouke van een Caïssa-Eenhoornaar en handhaaft zijn score van honderd procent tegen de Hoornse ploeg.

Voor een hernieuwde voorsprong zorgt Misha Dorokhin. Als er adembenemende stellingen zijn, dan is het wel in zijn partij tegen Erik-Jan Hummel die – na zijn zege op Sjoerd Plukkel op 1 februari 2003 – pas voor de tweede keer de Groningse kleuren verdedigt tegen Caïssa-Eenhoorn. Na 15. ... Kf8 wordt duidelijk dat Misha voor de lange termijn gaat. Geen snel succes, maar met geduld toewerken naar de beslissende fase. Hij heeft een bijna ingesloten toren op h8, een passieve loper en waar liggen er mogelijkheden? Wit heerst op de open g-lijn en beschikt over meer activiteit; iedereen zou graag op dat moment op de stoel van Erik-Jan willen zitten. Is dat ook zo tien zetten later? Beiden beschikken dan over de torens en lopers van gelijke kleur en alleen de witte vrijpion op h4 kan een bron van zorg zijn. Dat valt na torenruil erg mee en plotsklaps worden de rollen omgedraaid. Misha’s koning neemt een actieve positie in het centrum in en het lijkt wel alsof zwarts loper sterker oogt dan de Groningse. En dan volgt een les hogeschool-eindspelkunde. De Caïssa-Eenhoornaar gaat niet in op een pionoffer, maar zoekt en vindt de beste velden voor zijn monarch, toren en loper. Om half vijf heeft hij drie vrijpionnen, terwijl die van wit geen rol van betekenis kan spelen.

Caïssa-Eenhoorn heeft het in de recente jaren vaak lastig tegen de noordelijke schakers, hoewel de statistiek van vijf overwinningen in zes onderlinge duels dat niet aantoont. Op verschillende borden zien de stellingen er goed uit en dan is de kansen grijpen die zich voordoen het middel om het succes te verlengen. Abel doet dat tegen Himar Ambrona Navarro, Spaans talent dat een kleine drie jaar geleden meesterklassespeler Roger Labruyère op remise hield en begin deze maand tegen Arend van de Legemaat (rating 2155, Paul Keres 2) voor Groninger Combinatie 2 zijn eerste partijzege binnenhaalde.

Zwart verslikt zich in het vroege middenspel, als Abel met 11. Lf4 lonkt naar een dubbele aanval op de c7-pion. Met ... c5 is er weinig aan de hand, maar Himar antwoordt met ... b5 en staat meteen verloren. Na 12. Pxb5 mag hij het paardoffer niet aannemen op straffe van dameverlies. Het wegnemen van die dreiging kost hem twee pionnen. Wit verslapt geen moment, vereenvoudigt de stelling en het is wachten op de handdruk die de Hoornse winst bezegelt. In een paardeindspel komt die op de 48^e zet.

Bij 1-3 houdt Arne Moll de marge in evenwicht. Hij neemt het op tegen Peter Bosker en na de nodige schermutselingen heeft de GC-speler een centrumpion en zwart een pionnenmeerderheid op de damevleugel. In die fase neemt Arne het initiatief over van zijn opponent en dat levert, op weg naar een eindspel met dame en toren, pionwinst op. Peter zorgt toch voor de nodige druk op de ketel, bijvoorbeeld met een dubbele aanval op de a7-pion en na 30. ... a5 op de achtergebleven b6-pion. Bovendien moet Arne de dreiging van een mat achter de paaltjes in de gaten houden en speelt de tussenstand een rol. Van het tempo om een gaatje te maken profiteert de witspeler door zijn materiële achterstand weg te werken. Met herhaling van zetten handhaaft Caïssa-Eenhoorn zijn voorsprong van twee bordpunten.

Christofoor Baljon is de enige aan Groningse zijde die in alle wedstrijden tegen Caïssa-Eenhoorn heeft gespeeld. Een zeer ervaren schaker die op het NK van 1979 na twee ronden de verrassende koploper was (met Gert Ligterink die de titel zou pakken) en uiteindelijk achter ook Hans Ree, Jan Timman, Hein Donner en John van der Wiel op een mooie zesde plaats eindigde; samen met Genna Sosonko. Tegen Henk-Jan Visser blijft al het materiaal lang op het bord. Er is nog niets geslagen, als de naast Henk-Jan zittende Daan Zult al klaar is met zijn partij. Wit heeft er met de pionnenopstelling c4-d5-e4 voor gezorgd dat Christofoor wat moeten woekeren met de ruimte. Om wat meer lucht te krijgen speelt zwart 15. ... f5. Er volgt een massale afruil, maar de stelling van de Caïssa-Eenhoornaar steekt dermate sterk in elkaar dat hij meteen gewonnen staat. Henk-Jan zoekt de zwakke plekken in de Groningse verdediging op en zwart kan alleen verdedigen. Dat leidt tot overbelasting, waarvan de witspeler heel fraai profiteert. Met het vernuftige 39. Tb7 forceert Henk-Jan torenruil met pionwinst, terwijl tevens de a6-pion verloren zal gaan. Dat wacht Christofoor niet af: 1½-4½.

Tom Balla neemt de plaats in van de zieke Nick Manshanden en stuit op mede-invaller Kaj Söderberg. Een bekende componistennaam in Zweden en de GC-schaker zorgt ook voor muziek in de stelling. Dat gebeurt pas in het middenspel, want aanvankelijk staat de Hoornse playing-coach er beter voor. Een alternatieve dameruil (T x D, P x D) vormt echter een valse noot. Zwart kan aansluitend tijdens een grote afruil een verdediger van de e5-pion elimineren en die pion is niet te redden. In een toreneindspel probeert wit van alles om het onheil te voorkomen, maar krijgt geen kans van zijn vrijwel perfect spelende opponent.

Het resultaat in de slotronde kan daar gaan invloed op hebben, vast staat daarom dat Mason Brouwer als basisspeler voor het eerst in de plus zal eindigen. Terwijl de stellingen van Bas de Boer en Martijn Monteban onduidelijk zijn, scoort de tussen hen in zittende Mason maximaal tegen Saveliy Jakovlev. Zijn vierde winstpartij, tegen twee nederlagen en twee remises. Mede door een heel vroege ... a6 (tweede zet) trekt de Hoornse speler meteen het initiatief naar zich toe. Met goed springende paarden forceert wit een lichtestukkenruil die de GC’er een isolani op c6 oplevert en een prooi wordt voor Mason. Om de voorsprong te verzilveren moet hij wel aan de bak. Er ontstaat een eindspel met alle zware stukken en Saveliy – vernoemd naar de wereldtopper Savielly Tartakower? – dwingt de Caïssa-Eenhoornaar tot kundig laveren. Als het toch richting remise dreigt te gaan, verslikt zwart zich in een handigheidje van zijn opponent. Mason geeft de verdediging van de d4-pion op om die te ruilen tegen de Groningse op a6. De manoeuvre levert twee verbonden vrijpionnen op en het is alleen opletten dat zwarts vrijpion op d5 niet kan doorlopen. Saveliy heeft de witte koning afgesneden. Maar het Hoornse plan klopt precies. Met dwingende zetten krijgt Masons toren ondersteuning van de vrijpionnen en kan hij het stuk dusdanig verplaatsen dat in de slotstelling blijkt dat de zwarte vrijpion de overkant niet zal halen.

Daan Noordenbos is een van de toppers van Groninger Combinatie 2 en heeft onder meer anderhalve punt van Henk-Jan Visser afgesnoept. Een jaar geleden moest hij overigens zijn meerdere erkennen in Peter Doggers, maar die zit deze middag aan het andere eind van de tafel. Als kopman kruist Daan de figuurlijke degens met Bas de Boer en ook tegen Caïssa-Eenhoorns eerstebordspeler staat hij op een plusscore. Eind 2024 won hij, met verwisselde kleuren, tijdens het schaakfestival in de Martinistad.

Bas krijgt geen revanche voor die nederlaag. De twee doen lange tijd niet voor elkaar onder. Zwart beschikt over sterke paarden in en rond het centrum, de Caïssa-Eenhoornaar over het loperpaar al wordt de activiteit ingeperkt. Uit een grote afruil komt de GC-routinier opeens veel beter te voorschijn. Hij kan zijn loper omspelen naar f4 en wit kan zich nauwelijks verroeren. Het is voor Daan even zoeken naar de juiste voortzetting, maar als hij zijn laatste stukken op de beste manier laat samenwerken, doet zetdwang de rest. Bas kan niet verhinderen dat zijn b-pion valt, waarmee de weg vrijkomt voor promotie van de Groningse b-pion.

Bij de 3½-5½ stand meldt Martijn Monteban zich als lid van de Club van 100. Na Misha Dorokhin een jaar eerder in Groningen speelt de Caïssa-Eenhoornaar eveneens een partij van honderd of meer zetten. Tegen oud-Westfries Joost Wempe moet hij voor hetzelfde resultaat (remise) hard werken. Joost kroonde zich als talent van KTV uit Enkhuizen in 1999 tot A-jeugdkampioen van de Noordhollandse Schaakbond. Het jaar erop ging die titel maar Martijn. De oude koeien blijven in de stal, want hun partij zal een kleine zes uur vergen.

In het vroege middenspel, als er veel ruimte op het bord is, wil Martijn het loperpaar. Dat lukt, al geniet hij daar heel kort van. Door een tussenschaakje verovert wit de e7-pion en na de daaropvolgende afruil zitten beide spelers al min of meer in het eindspel met alle torens plus een loper voor Joost contra een paard voor Martijn. Voor zwart begint dan een gevecht van 82 zetten om niet met lege handen de speelzaal te verlaten. Tegen een opponent die inmiddels 93 partijen in de meesterklasse in zijn bagage heeft. Actie is er vooral op de koningsvleugel, waar de GC’er een pionnenmeerderheid heeft. Gaandeweg bereikt wit een winnende stelling. Hij kan op twee fronten strijden, maar laat zijn a-pion voorlopig op het beginveld staan. Joost ruilt zijn f- en g-pion tegen de overgebleven zwarte pionnen om alles te zetten op promotie van de randpion; met een loper van de goede kleur. Door wits bezit van de e-lijn is de koning van Martijn afgesneden van de damevleugel en als dat probleem met torenruil is weggewerkt, staat de witte monarch op b7 en is de a-pion nog vier zetten van promotie verwijderd. Die komen er niet. De klok tikt door, er is tijdnood en we zijn al uren onderweg. Caïssa-Eenhoorns FIDE-meester kan ontsnappen, als de loper niet de lange diagonaal naar het promotieveld haalt. Zijn paard pakt de beslissende velden om de pion tegen te houden.

Voor het Hoornse tiental en begeleiding zit er een overwinningspremie vast aan het optreden in Denksportcentrum Jannes van der Wal. Na eerder een proefexemplaar te hebben getoond heeft teamleider Tom Balla vers van de pers het nieuwste notatieboekje van Caïssa-Eenhoorn, inclusief de eigen naam van een speler. Er kunnen 21 partijen in. Schrijver dezes wil er een archiefboekje van maken, met – in een mooi handschrift – de vier partijen die hij als invaller in het eerste heeft gespeeld plus zijn zeventien beste als Caïssa-Eenhoornaar. En horen we daar Capablanca zeggen: ,,Dat zal nog een hele klus worden om die te vinden.’’