De eerste zetten in de elfde ronde van het Midzomertoernooi vallen samen met de zonsverduistering, waarover de afgelopen dagen pagina’s vol zijn geschreven. Schrijver dezes doet ook een duit in het zakje. Zo zijn er diverse schaakopeningen en diverse zonsverduisteringen: totale, gedeeltelijke, ringvormige en hybride. Bij de laatste is sprake van een verandering van ringvormig naar totaal en eventueel terug naar ringvormig, afhankelijk van de plaats op Aarde waar je bent. Op deze avond in Bovenkarspel komen er twee bij: de kortetermijnverduistering en de langetermijnverduistering.
Als je ‘zonsverduistering’ googlet, kom je bij een ontelbaar aantal pagina’s uit (18.446.744.073.709.551.615 om precies te zijn) en dat doet weer denken aan de legende van de rijstkorrel. Daar zijn veel varianten over bekend en ik pak die uit ‘A history of chess’, het in 1913 uitgegeven meesterwerk van Harold James Ruthven Murray. De Indische koning Balhait zou zich zo’n vijftienhonderd jaar geleden druk hebben gemaakt over de populariteit van een Perzisch denksportspel met dobbelstenen en vroeg zich af, waarom zijn rijk zoiets niet had. Maar dan een spel zonder dobbelstenen, want de geluksfactor mocht geen rol spelen. Hij verzocht de aan zijn hof verblijvende Sissa ibn Dahir om iets te bedenken en de priester/filosoof kwam met de voorloper van het huidige schaakspel. Koning Balhait was daar zo blij mee dat hij de uitvinder wilde belonen. ,,Maakt niet uit wat je wilt hebben, ik zorg ervoor’’, zou hij hebben gezegd. Die overmoed kon de vorst niet waarmaken. Sissa vroeg om een uitbetaling in rijstkorrels. Eén voor het eerste veld op een schaakbord, het dubbele voor het tweede veld, het dubbele daarvan voor het derde veld, enzovoorts. De geleerden van koning Balhait rekenden uit dat hij 18.446.744.073.709.551.615 rijstkorrels nodig zou hebben; genoeg om de wereldbevolking twee eeuwen van eten te voorzien. En dat was niet voorradig.
Een zonsverduistering komt voor in diverse legendes. De Vikingen dachten dat de zon werd aan gevallen door de wolf Sköll. Ver voor het begin van de jaartelling meende men in China dat het om een draak ging en die wilden ze door veel kabaal te maken verjagen. Midzomer-organisator Nico Weel moet weer aan de bak, omdat er een oneven aantal spelers is en hij neemt tegenover mijn persoontje plaats. Met 1. e4 c5 2. Pf3 d6 gaan we de Chinezen achterna. Sterker, de openingsstelling ziet er voor zowel wit als zwart draak-achtig uit. Maar Nico en ik maken geen kabaal.
Vroeger stond een zonsverduistering gelijk aan een straf van de goden voor menselijke fouten. In het oude Babylonië verliet menig koning zijn troon om daar een plaatsvervanger op te laten zitten. Zo hoopte hij zijn straf te ontlopen. Als de hond bij het uitlaten kort voor vertrek naar Vereenigingsgebouw De Tuf onrustig is, op weg naar Bovenkarspel de vogels niet meer fluiten en de koeien amechtig in de weilanden staan, weet ik het zeker: er hangt naderend onheil in de lucht. Kan straks in de Adrie Laanzaal een deelnemer zijn koning nog inwisselen?
En zo komen we bij de kortetermijnverduistering. Al na een half uur is de eerste uitslag bekend. Bij George Tadrous, toch tweevoudig winnaar van het Midzomertoernooi (in 2011 en 2015), is de maan voor de zon gekomen en het uitzicht op een stralende overwinning verdwenen. Hij staat snel twee stukken achter tegen Jehat Karatas, die met nog één ronde te gaan mag kijken naar een toptienklassering.
De langetermijnverduistering komt voor in de partij Henri Stouten – Ed Hornick. Ze maken er een attractieve en spannende strijd van, waarin de zwartspeler een pion voorsprong neemt en beetje bij beetje opschuift – zoals de hemellichamen dat enkele uren eerder hebben gedaan – naar een winnende stelling. Het is al laat, als de beide dames schuin tegenover elkaar staan en Ed aan zet is. Een ruil ligt voor de hand, maar het brein heeft geen zicht op een wit paard dat zijn vorstin aanvalt. Hij kiest voor een andere zet en ziet een paar seconden later dat de schoonheid van het schaakspel soms een duistere kant heeft.
Ondertussen kan de afvaardiging van Caïssa-Eenhoorn spreken van een waar spektakel. Niet in de lucht, maar op het schaakbord. Boris de Best, Harry de Best, Remco Bravenboer, Jehat Karatas, Mai Movrin (met eclipsbril naar de speelzaal gekomen en warempel op de parkeerplaats bij de Sint Martinuskerk zien we de halve maan – niet het hotel in Bovenkarspel – voor de zon verschijnen), Renzo Snel en Willem van der Veen zegevieren, Co Buysman en Bert Spil voegen een halfje aan hun scores toe en alleen Nizar Alayoubi, de toernooiwinnaar van 2025, delft het onderspit.
En zo blijkt het voor de Hoornse ploeg met het naderende onheil wel mee te vallen. Misschien is een zonsverduistering wel een teken van naderend voorspoed. De volgende zal op dinsdag 21 juni 2039 zijn, een dag voor de derde ronde van het 33e Midzomertoernooi.
xx
Elfde ronde (woensdag 12 augustus):
Bert Spil – Jan Timmerman..........................½-½
Boris de Best – Jim Wittebol.......................1-0
Nico Weel – Co Buysman.............................½-½
Nizar Alayoubi – Eugène Koomen.....................0-1
Henri Stouten – Ed Hornick.........................1-0
Remco Bravenboer – Ed Hoes.........................1-0
Gerard Broersen – Willem van der Veen..............0-1
Renzo Snel – Ron Smit..............................1-0
Stef de Wit – Harry de Best........................0-1
Hans Morsink – Emil van Dijk.......................0-1
George Tadrous – Jehat Karatas.....................0-1
André Mantel – Alfred Schenk.......................½-½
Nico Reus – Caspar Jinssen.........................0-1
Eline Kuin – André van Leeuwen.....................0-1
Mai Movrin – Evert Cornelisse......................1-0
De stand:
1. André van Leeuwen (KNSB-lid, 1348)................ 33,61 6 0 2
2. Willem van der Veen (Caïssa-Eenhoorn, 1494)....... 30,36 7 0 3
3. Boris de Best (Caïssa-Eenhoorn, 1836)............. 23,96 4 3 1
4. Remco Bravenboer (Caïssa-Eenhoorn, 1707).......... 21,18 5 4 1
5. Mai Movrin (Caïssa-Eenhoorn, 1347)................ 20,16 6 0 2
6. Jan Baars (KTV, 1694)............................. 18,01 4 3 2
7. Nizar Alayoubi (Caïssa-Eenhoorn, 1699)............ 15,70 5 3 3
8. Peter van Waert (Caïssa-Eenhoorn, 1941)........... 12,72 3 1 1
9. Mustafa Guney (Caïssa-Eenhoorn, 1502)............. 12,70 3 1 1
10. Jan Olthof (Schaaklust, 1731)..................... 12,04 2 1 0
11. Roan Beliën (Heerhugowaard, 1850)................. 11,74 3 3 2
12. Jehat Karatas (Caïssa-Eenhoorn, 1528)............. 11,63 4 0 3
13. Emil van Dijk (1513).............................. 11,34 4 1 5
14. Renzo Snel (Caïssa-Eenhoorn + KTV, 1543).......... 10,73 6 0 5
15. Abel Romkes (Caïssa-Eenhoorn, 2184)............... 8,77 6 1 0
16. Koen van Lankveld (Purmerend, 1814)............... 7,11 1 4 1
17. Jim Wittebol (1804)............................... 7,03 2 0 2
18. Gerard Broersen (Degoschalm, 1656)................ 6,31 4 2 3
19. Co Buysman (Caïssa-Eenhoorn, 1739)................ 6,23 3 5 3
20. Serge Kramer (WSC De Pion, 1748).................. 5,99 1 0 0
21. Alfred Schenk (Schaaklust, 1468).................. 5,35 5 1 3
22. Dion Brandt (Degoschalm, 1535).................... 4,68 4 0 4
23. Caspar Jinssen (Torenhoog, 1214).................. 3,94 3 1 5
24. Lode Broekman (Muider Schaakkring, 1655).......... 3,87 3 2 2
25. Eline Kuin (Schaaklust, 1290)..................... 3,36 4 0 4
26. Ron Smit (KNSB-lid, 1642)......................... 2,98 4 3 4
27. Ed Hornick (Torenhoog, 1634)...................... 1,93 3 2 3
28. Jamal Zyat (Caïssa-Eenhoorn, 1699)................ 1,53 1 1 1
29. Harry de Best (Caïssa-Eenhoorn, 1568)............. 1,31 5 0 5
30. Jan Timmerman (Caïssa, 1867)...................... 1,27 0 3 0
31. Suleiman Abdulkhaleq (Caïssa-Eenhoorn, 750)....... -0,51 0 0 5
32. Ed Hoes (KTV, 1660)............................... -1,42 3 3 4
33. Bert Spil (Caïssa-Eenhoorn, 1874)................. -1,61 2 4 3
34. Menno Kuin (1347)................................. -5,00 0 0 1
35. Eugène Koomen (KTV, 1784)......................... -5,12 4 2 5
36. Bas Doodeman (Degoschalm, 1738)................... -5,56 2 1 3
37. Hans Morsink (KNSB-lid, 1450)..................... -5,91 4 2 5
38. George Tadrous (Degoschalm, 1531)................. -7,14 3 0 5
39. Henri Stouten (KTV, 1718)......................... -7,18 1 4 3
40. André Mantel (KTV, 1480).......................... -7,48 2 4 3
41. Stef de Wit (Torenhoog, 1637)..................... -9506 3 0 5
42. Marc Norden (Muider Schaakkring, 1874)............ -9,99 1 0 4
43. Siem Boon (Degoschalm, 1424)......................-13,08 3 1 6
44. Nico Weel (Schaaklust, 1794)......................-14,61 0 2 3
45. Evert Cornelisse (Torenhoog, 1075)................-18,94 1 1 8
46. Nico Reus (Degoschalm, 1474)......................-27,53 2 1 7
De midzomerscore, bepalend voor de ranglijst, wordt via een speciale
formule en aan de hand van de ratings berekend.